Kapitulli XLI · Krenari dhe paragjykim

Java e parë pas kthimit kaloi shpejt. Filloi e dyta. Ishte java e fundit e qëndrimit të regjimentit në Meriton, dhe të gjitha zonjushat e rrethit po fishkeshin me shpejtësi. Dëshpërimi ishte gati i përgjithshëm. Vetëm dy zonjushat Benet më të mëdha ishin ende në gjendje të hanin, të pinin e të flinin, dhe të vazhdonin rrjedhën e zakonshme të punëve të tyre. Shumë shpesh i qortonin për këtë pandjeshmëri Kiti dhe Lidia, mjerimi i të cilave ishte i skajshëm, dhe që s’mund ta kuptonin një zemërgurësi të tillë te ndonjëri nga familja.

— O Zot i madh! Ç’do të bëhet me ne? Ç’do të bëjmë? — thërrisnin shpesh në hidhërimin e dhimbjes. — Si mund të buzëqeshësh kështu, Lizi?

Nëna e tyre e dashur ndante gjithë pikëllimin e tyre; i kujtohej ç’kishte duruar vetë në një rast të ngjashëm njëzet e pesë vjet më parë.

— Jam e sigurt, — tha ajo, — që qava dy ditë rresht kur iku regjimenti i kolonel Millerit. Kujtova se do të më thyhej zemra.

— Jam e sigurt që imja do të thyhet, — tha Lidia.

— Sikur të mund të shkonim vetëm në Brajton! — vërejti zonja Benet.

— Oh po! Sikur të mund të shkonim vetëm në Brajton! Por babi është kaq i pakëndshëm.

— Pak banja në det do të më ngrinin në këmbë përgjithmonë.

— Dhe tezja Filips është e sigurt se edhe mua do të më bënin shumë mirë, — shtoi Kiti.

Të tilla ishin ankimet që jehonin pa pushim nëpër shtëpinë e Longbornit. Elizabeta përpiqej të argëtohej me to; por çdo ndjenjë kënaqësie humbiste në turp. E ndiente përsëri drejtësinë e kundërshtimeve të zotit Darsi; dhe s’kishte qenë kurrë më parë kaq e prirur t’ia falte ndërhyrjen në synimet e mikut të tij.

Por zymtësia e perspektivës së Lidias u largua shpejt; sepse ajo mori një ftesë nga zonja Forster, gruaja e kolonelit të regjimentit, për ta shoqëruar në Brajton. Kjo mikeshë e paçmuar ishte një grua shumë e re, dhe e martuar shumë kohët e fundit. Një ngjashmëri në humorin e mirë dhe në gjallëri i kishte afruar atë dhe Lidian, dhe nga tre muajt e njohjes, dy kishin qenë shoqe të ngushta.

Ngazëllimi i Lidias në këtë rast, adhurimi i saj për zonjën Forster, kënaqësia e zonjës Benet dhe poshtërimi i Kitit mezi mund të përshkruhen. Krejt e pavëmendshme ndaj ndjenjave të së motrës, Lidia fluturonte nëpër shtëpi në një ekstazë të paqetë, duke kërkuar urimet e të gjithëve, dhe duke qeshur e duke folur me më shumë furi se kurrë; ndërsa Kiti fatkeqe vazhdonte në sallon të qahej për fatin e saj me fjalë po aq të paarsyeshme sa ishte i nevrikosur toni i saj.

— S’e kuptoj pse zonja Forster s’duhej të më ftonte edhe mua si Lidian, — tha ajo, — megjithëse nuk jam shoqja e saj e veçantë. Kam po aq të drejtë të ftohem sa ajo, madje edhe më shumë, sepse jam dy vjet më e madhe.

Më kot u përpoq Elizabeta ta bënte të arsyeshme, dhe Xhejn ta bënte të nënshtruar. Sa për vetë Elizabetën, kjo ftesë ishte aq larg nga t’i ngjallte të njëjtat ndjenja si nënës dhe Lidias, sa e quajti si vendimin e vdekjes për çdo mundësi mendjeje të shëndoshë për këtë të fundit; dhe, sado e urryer që do ta bënte një hap i tillë po të merrej vesh, s’mundi të mos e këshillonte fshehurazi babain të mos e linte të shkonte. I paraqiti të gjitha pahijshmëritë e sjelljes së përgjithshme të Lidias, dobinë e vogël që mund të nxirrte nga miqësia me një grua si zonja Forster, dhe gjasat që të ishte edhe më e pamatur me një shoqe të tillë në Brajton, ku tundimet duhej të ishin më të mëdha se në shtëpi. Ai e dëgjoi me vëmendje dhe pastaj tha:

— Lidia s’do të qetësohet kurrë derisa ta ketë ekspozuar veten në ndonjë vend publik a në një tjetër, dhe s’mund të presim kurrë që ta bëjë me kaq pak shpenzime e bezdi për familjen sa në rrethanat e tanishme.

— Po ta dije, — tha Elizabeta, — dëmin shumë të madh për ne të gjithë që duhet të lindë nga vëmendja e botës ndaj sjelljes së pakujdesshme e të pamatur të Lidias, madje që ka lindur tashmë, jam e sigurt se do ta gjykoje ndryshe këtë punë.

— Ka lindur tashmë! — përsëriti zoti Benet. — Si! Mos t’i ka trembur ndonjërin nga të dashuruarit? E shkreta Lizi e vogël! Por mos u dëshpëro. Djem kaq të ndjeshëm sa s’durojnë dot të lidhen me pak marrëzi s’ia vlen t’u vijë keq. Hajde, ma trego listën e atyre të mjerëve që i ka mbajtur larg marrëzia e Lidias.

— Vërtet, gabon. S’kam asnjë dëm të tillë për t’u ankuar. Nuk po ankohem për të këqija të veçanta, por për të përgjithshme. Rëndësia jonë, respektueshmëria jonë në botë, duhet të dëmtohen nga paqëndrueshmëria e shfrenuar, nga guximi dhe përbuzja për çdo frenim që e shënojnë karakterin e Lidias. Më fal, sepse duhet të flas hapur. Nëse ti, baba i dashur, s’e merr mundimin t’ia frenoni gjallërinë e tepruar dhe t’i mësoni se ato që ndjek tani s’duhet të jenë puna e jetës së saj, shpejt do të jetë përtej çdo përmirësimi. Karakteri i saj do të ngurtësohet; dhe, në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeç, do të jetë koketja më e vendosur që e ka bërë ndonjëherë veten dhe familjen qesharake; dhe një kokete e shkallës më të keqe e më të ulët, pa asnjë hir përveç rinisë e një pamjeje të pranueshme; dhe, nga padija e zbrazëtia e mendjes, krejt e paaftë të shmangë ndonjë pjesë të asaj përbuzjeje të përgjithshme që do ta ngjallë furia e saj për t’u admiruar. Në këtë rrezik përfshihet edhe Kiti. Do të shkojë kudo që ta çojë Lidia. Mendjemadhe, e paditur, përtace dhe krejt pa fre! Oh, baba im i dashur, a mund ta mendosh të mundur që ato s’do të qortohen e s’do të përbuzen kudo që t’i njohin, dhe që motrat e tyre s’do të përzihen shpesh në turp?

Zoti Benet pa se ajo e kishte gjithë zemrën në këtë çështje; dhe, duke ia marrë dorën me dashuri, u përgjigj:

— Mos u shqetëso, shpirt. Kudo që t’ju njohin ty dhe Xhejnin, duhet t’ju respektojnë e t’ju çmojnë; dhe s’do të dukeni më keq që keni një palë, ose mund të them tri, motra shumë budallaqe. S’do të kemi paqe në Longborn po s’shkoi Lidia në Brajton. Le të shkojë, pra. Kolonel Forsteri është njeri i mençur dhe do ta mbajë larg çdo të keqeje të vërtetë; dhe ajo, për fat, është tepër e varfër për të qenë pre e dikujt. Në Brajton do të ketë më pak rëndësi, edhe si një koketë e zakonshme, nga ç’ka pasur këtu. Oficerët do të gjejnë gra që ia vlejnë më shumë vëmendjen. Le të shpresojmë, pra, se qëndrimi atje mund t’ia mësojë parëndësinë e vet. Sidoqoftë, s’mund të bëhet shumë më keq pa na dhënë të drejtë ta mbyllim për pjesën tjetër të jetës.

Me këtë përgjigje Elizabeta u detyrua të kënaqej; por mendimi i saj mbeti i njëjtë, dhe e la të zhgënjyer e të trishtuar. Megjithatë, s’ishte në natyrën e saj t’i shtonte mërzitë duke u ndalur te to. Ishte e sigurt se e kishte bërë detyrën; dhe të mërzitej për të keqet e pashmangshme, apo t’i shtonte me ankth, s’ishte pjesë e natyrës së saj.

Sikur Lidia dhe e ëma ta kishin ditur thelbin e bisedës së saj me babain, indinjata e tyre mezi do të kishte gjetur shprehje në llafazanërinë e tyre të bashkuar. Në përfytyrimin e Lidias, një vizitë në Brajton përmbante çdo mundësi lumturie tokësore. Me syrin krijues të fantazisë, shihte rrugët e atij qyteti të gëzuar banjash të mbuluara me oficerë. E shihte veten si objekt vëmendjeje për dhjetëra e dhjetëra prej tyre, që tani për tani s’i njihte. Shihte gjithë lavdinë e kampit: tendat e shtrira në rreshta të bukur e të njëtrajtshëm, plot me të rinj e të gëzuar, që shkëlqenin nga e kuqja; dhe, për ta plotësuar pamjen, e shihte veten të ulur nën një tendë, duke flirtuar me butësi me të paktën gjashtë oficerë njëherësh.

Sikur ta kishte ditur që e motra kërkonte ta shkëpuste nga perspektiva e realitete të tilla, ç’do të kishte ndier? Ndjenjat e saj mund t’i kuptonte vetëm e ëma, e cila mund të kishte ndier pothuajse të njëjtën gjë. Shkuarja e Lidias në Brajton ishte e vetmja gjë që e ngushëllonte për bindjen e trishtë se i shoqi s’kishte ndër mend të shkonte kurrë atje vetë.

Por ato s’dinin asgjë për atë që kishte ndodhur; dhe ngazëllimet e tyre vazhduan, me pak ndërprerje, deri në ditën kur Lidia iku nga shtëpia.

Elizabeta tani do ta shihte zotin Uikam për herë të fundit. Meqë kishte qenë shpesh në shoqëri me të që nga kthimi, trazimi kishte kaluar mjaft; trazimet e simpatisë së dikurshme krejt. Kishte mësuar madje të dallonte, pikërisht në atë butësi që në fillim e kishte magjepsur, një shtirje e një njëtrajtshmëri që të neveriste e të lodhte. Në sjelljen e tij të tanishme ndaj saj, për më tepër, kishte një burim të ri pakënaqësie; sepse prirja që ai tregoi shpejt për t’i përtërirë ato vëmendje që kishin shënuar pjesën e parë të njohjes së tyre, pas gjithçkaje që kishte ndodhur që atëherë, mund vetëm ta provokonte. E humbi çdo interes për të kur e pa veten të zgjedhur si objekt i një galanterie kaq boshe e mendjelehtë; dhe, ndërsa e shtypte me vendosmëri, s’mund të mos ndiente qortimin që përmbante bindja e tij se, sado gjatë dhe për çfarëdo arsye t’i kishte tërhequr vëmendjet, mendjemadhësia e saj do të kënaqej dhe parapëlqimi i saj do të sigurohej, në çdo kohë, me përtëritjen e tyre.

Ditën e fundit fare të qëndrimit të regjimentit në Meriton, ai drekoi, bashkë me disa oficerë të tjerë, në Longborn; dhe Elizabeta ishte aq pak e prirur të ndahej prej tij me humor të mirë, sa, kur ai pyeti si e kishte kaluar kohën në Hansford, ajo përmendi se kolonel Fiçuilliami dhe zoti Darsi kishin kaluar të dy tri javë në Rozings, dhe e pyeti nëse e njihte të parin.

Ai dukej i habitur, i pakënaqur, i alarmuar; por, pas një çasti mendimi dhe me një buzëqeshje që iu kthye, u përgjigj se dikur e kishte parë shpesh; dhe, pasi vërejti se ishte një njeri shumë zotëri, e pyeti si i ishte dukur. Përgjigjja e saj qe me zjarr në favorin e tij. Me një ajër indiference, pak më pas ai shtoi:

— Sa kohë thatë që ndenji në Rozings?

— Gati tri javë.

— Dhe e shihnit shpesh?

— Po, pothuajse çdo ditë.

— Sjelljet e tij janë shumë të ndryshme nga ato të kushëririt.

— Po, shumë të ndryshme; por mendoj se zoti Darsi fiton kur e njeh më mirë.

— Vërtet! — thirri Uikami, me një shikim që s’i shpëtoi. — Dhe, ju lutem, a mund t’ju pyes… — Por, duke e ndalur veten, shtoi me ton më të gëzuar: — Mos fiton në sjellje? A ka denjuar t’i shtojë ndonjë grimë mirësjelljeje stilit të tij të zakonshëm? Sepse s’guxoj të shpresoj, — vazhdoi ai me ton më të ulët e më serioz, — që të jetë përmirësuar në thelb.

— Oh, jo! — tha Elizabeta. — Në thelb, besoj se është pikërisht ai që ka qenë gjithmonë.

Ndërsa ajo fliste, Uikami dukej sikur mezi dinte nëse të gëzohej për fjalët e saj apo të dyshonte në kuptimin e tyre. Kishte diçka në fytyrën e saj që e bëri të dëgjonte me një vëmendje të frikësuar e të shqetësuar, ndërsa ajo shtoi:

— Kur thashë se fiton kur e njeh më mirë, s’doja të thoja se mendja apo sjelljet e tij janë duke u përmirësuar; por se, duke e njohur më mirë, natyra e tij kuptohet më mirë.

Alarmi i Uikamit tani u duk në një skuqje më të fortë e në një shikim të trazuar; për disa minuta heshti; derisa, duke e shkundur sikletin, u kthye përsëri nga ajo dhe tha me tonin më të butë:

— Ju, që i njihni kaq mirë ndjenjat e mia për zotin Darsi, do ta kuptoni lehtë sa sinqerisht duhet të gëzohem që ai është mjaft i mençur sa të marrë qoftë edhe pamjen e asaj që është e drejtë. Krenaria e tij, në atë drejtim, mund të jetë e dobishme, në mos për të, për shumë të tjerë, sepse duhet ta pengojë nga një sjellje kaq e ndyrë si ajo nga e cila kam vuajtur unë. Kam frikë vetëm se ai lloj kujdesi, të cilit, me sa marr me mend, i aludoni, merret vetëm gjatë vizitave te tezja, mendimit të mirë e gjykimit të së cilës u ka shumë frikë. Frika e tij prej saj ka vepruar gjithmonë, e di, kur kanë qenë bashkë; dhe shumë duhet t’i atribuohet dëshirës së tij për ta çuar përpara martesën me zonjushën de Burg, që jam i sigurt se e ka shumë për zemër.

Elizabeta s’mundi ta mbante një buzëqeshje nga kjo, por u përgjigj vetëm me një përkulje të lehtë të kokës. E pa se ai donte ta tërhiqte në temën e vjetër të ankesave të tij, dhe s’ishte në humor për t’ia bërë qejfin. Pjesa tjetër e mbrëmjes kaloi me pamjen, nga ana e tij, e gazit të zakonshëm, por pa ndonjë përpjekje tjetër për ta veçuar Elizabetën; dhe më në fund u ndanë me mirësjellje të ndërsjellë, dhe ndoshta me dëshirën e ndërsjellë për të mos u takuar më kurrë.

Kur shoqëria u shpërnda, Lidia u kthye me zonjën Forster në Meriton, prej nga do të niseshin herët të nesërmen në mëngjes. Ndarja mes saj dhe familjes qe më shumë e zhurmshme sesa prekëse. Kiti ishte e vetmja që derdhi lot; por qau nga inati dhe zilia. Zonja Benet u zgjat në urimet për lumturinë e së bijës dhe u tregua mbresëlënëse në porositë që ajo të mos e humbiste rastin të kënaqej sa më shumë të ishte e mundur; këshillë që kishte çdo arsye të besohej se do të ndiqej; dhe, në lumturinë e zhurmshme të vetë Lidias kur u përshëndet, lamtumirat më të buta të motrave u shqiptuan pa u dëgjuar.