EnglishKapitulli XVIII · Krenari dhe paragjykim
Kapitulli 18 nga 61
Derisa Elizabeta hyri në sallonin e Netherfildit dhe kërkoi më kot zotin Uikam mes grumbullit të uniformave të kuqe të mbledhura atje, s’i kishte shkuar kurrë ndër mend të dyshonte se mos ai s’do të ishte i pranishëm. Sigurinë se do ta takonte s’e kishte lëkundur asnjë nga ato kujtime që, jo pa arsye, mund ta kishin alarmuar. Ishte veshur me më shumë kujdes se zakonisht dhe ishte përgatitur me humorin më të mirë për të pushtuar gjithçka që mbetej e papushtuar nga zemra e tij, duke besuar se s’ishte më shumë nga ç’mund të fitohej gjatë mbrëmjes. Por në një çast lindi dyshimi i tmerrshëm se mos ai ishte lënë qëllimisht jashtë ftesës që Binglët u kishin bërë oficerëve, për kënaqësinë e zotit Darsi; dhe, megjithëse puna s’ishte pikërisht kështu, fakti i prerë i mungesës së tij u shpall nga miku i tij, zoti Deni, të cilit iu drejtua me padurim Lidia, dhe i cili u tha se Uikamit i ishte dashur të shkonte në Londër për punë një ditë më parë dhe s’ishte kthyer ende; duke shtuar me një buzëqeshje domethënëse:
— S’besoj se punët do ta kishin thirrur pikërisht tani, sikur të mos donte të shmangte një zotëri të caktuar këtu.
Këtë pjesë të lajmit, megjithëse Lidia s’e dëgjoi, e kapi Elizabeta; dhe, meqë e siguroi se Darsi ishte po aq përgjegjës për mungesën e Uikamit sa sikur të kishte qenë i drejtë dyshimi i saj i parë, çdo ndjenjë pakënaqësie kundër tij u mpreh aq shumë nga zhgënjimi i menjëhershëm, sa ajo mezi iu përgjigj me mirësjellje të pranueshme pyetjeve të sjellshme që ai erdhi t’i bënte menjëherë pas kësaj. Vëmendja, durimi, mirëkuptimi me Darsin ishin padrejtësi ndaj Uikamit. Ishte e vendosur të mos bënte asnjë lloj bisede me të, dhe u kthye mënjanë me një mërzi që s’e kapërceu dot krejt as kur i foli zotit Bingli, anësia e verbër e të cilit e acaronte.
Por Elizabeta s’ishte krijuar për mërzi; dhe, megjithëse çdo shpresë e saj për mbrëmjen ishte shkatërruar, mërzia s’mund t’i rrinte gjatë mbi shpirt; dhe, pasi i tregoi të gjitha hidhërimet Sharlotës, të cilën s’e kishte parë prej një jave, shpejt mundi të kalonte me dëshirën e vet te veçoritë e kushëririt dhe t’ia tregonte me gisht për t’ia tërhequr vëmendjen. Megjithatë, dy vallet e para ia kthyen ankthin: ishin valle poshtërimi. Zoti Kollins, i ngathët e solemn, që kërkonte ndjesë në vend që të kujdesej, e që shpesh lëvizte gabim pa e kuptuar, i dha gjithë turpin e mjerimin që mund të japë një kavalier i pakëndshëm për dy valle. Çasti kur u çlirua prej tij qe ngazëllim.
Pastaj kërceu me një oficer dhe pati freskinë të fliste për Uikamin dhe të dëgjonte se e donin të gjithë. Kur mbaruan ato valle, u kthye te Sharlota Lukas, dhe po bisedonte me të, kur papritur iu drejtua zoti Darsi, i cili e befasoi aq shumë me kërkesën për dorën e saj, sa, pa e ditur ç’po bënte, e pranoi. Ai u largua menjëherë, dhe ajo mbeti të mërzitej për mungesën e gjakftohtësisë së vet: Sharlota u përpoq ta ngushëllonte.
— Guxoj të them se do ta gjesh shumë të këndshëm.
— Zoti na ruajttë! Kjo do të ishte fatkeqësia më e madhe! Ta gjesh të këndshëm një njeri që je vendosur ta urresh! Mos ma uro një të keqe të tillë.
Kur vallëzimi rifilloi, megjithatë, dhe Darsi iu afrua për t’i kërkuar dorën, Sharlota s’mundi të mos e paralajmëronte me pëshpëritje të mos ishte budallaqe dhe të mos linte që simpatia për Uikamin ta bënte të dukej e pakëndshme në sytë e një burri dhjetë herë më të rëndësishëm se ai. Elizabeta s’u përgjigj, dhe zuri vendin në rresht, e habitur nga nderi që kishte arritur, që t’i lejohej të qëndronte përballë zotit Darsi, dhe duke lexuar në shikimet e fqinjëve po aq habi kur e shihnin këtë. Qëndruan ca kohë pa folur asnjë fjalë; dhe ajo nisi të përfytyronte se heshtja e tyre do të zgjaste gjatë dy valleve, dhe në fillim ishte e vendosur të mos e prishte; derisa papritur iu duk se do të ishte ndëshkim më i madh për kavalierin ta detyronte të fliste, dhe bëri një vërejtje të vogël për vallen. Ai u përgjigj, dhe heshti përsëri. Pas një pushimi prej disa minutash, ajo iu drejtua për herë të dytë:
— Tani është radha juaj të thoni diçka, zoti Darsi. Unë fola për vallen, dhe ju duhet të bëni ndonjë lloj vërejtjeje për madhësinë e sallës, ose për numrin e çifteve.
Ai buzëqeshi dhe e siguroi se do të thoshte çfarëdo që ajo dëshironte.
— Shumë mirë; kjo përgjigje mjafton për tani. Ndoshta, pas pak, mund të vërej se ballot private janë shumë më të këndshme se ato publike; por tani mund të heshtim.
— Pra, flisni sipas rregullave kur kërceni?
— Ndonjëherë. Duhet folur pak, e dini. Do të dukej e çuditshme të heshtnim krejt për gjysmë ore rresht; e megjithatë, për të mirën e disave, biseda duhet rregulluar kështu që ata ta kenë mundimin të thonë sa më pak të jetë e mundur.
— Në këtë rast po u përmbaheni ndjenjave tuaja, apo kujtoni se po kënaqni të miat?
— Të dyja, — u përgjigj Elizabeta me dinakëri; — sepse kam parë gjithmonë një ngjashmëri të madhe në prirjen e mendjeve tona. Të dy jemi me natyrë të pashoqërueshme e të heshtur, që s’duam të flasim, përveçse kur presim të themi diçka që do të mahnitë gjithë sallën dhe do t’u kalojë brezave të ardhshëm me gjithë éclat-in1 e një fjale të urtë.
— Ky s’është ndonjë portret shumë i ngjashëm i karakterit tuaj, jam i sigurt, — tha ai. — Sa afër mund të jetë me timin, s’mund të pretendoj ta them. Ju e mendoni portret besnik, pa dyshim.
— S’duhet ta gjykoj vetë punën time.
Ai s’u përgjigj; dhe heshtën përsëri derisa e përshkuan rreshtin e valles, kur ai e pyeti nëse ajo dhe motrat nuk shkonin shumë shpesh në këmbë në Meriton. Ajo u përgjigj se po; dhe, duke mos i rezistuar dot tundimit, shtoi:
— Kur na takuat atje ditën tjetër, sapo ishim njohur me dikë.
Efekti qe i menjëhershëm. Një hije më e thellë kryelartësie i mbuloi tiparet, por ai s’tha asnjë fjalë; dhe Elizabeta, megjithëse e qortonte veten për dobësinë, s’mundi të vazhdonte. Më në fund Darsi foli, dhe tha me zë të shtrënguar:
— Zoti Uikam është i bekuar me sjellje aq të lumtura sa t’i sigurojnë fitimin e miqve; nëse është po aq i aftë t’i mbajë, është më pak e sigurt.
— Ai ka pasur fatin e keq të humbasë miqësinë tuaj, — u përgjigj Elizabeta me theks, — dhe në një mënyrë nga e cila ka gjasa të vuajë gjithë jetën.
Darsi s’u përgjigj dhe dukej se donte ta ndërronte temën. Në atë çast sir Uilliam Lukasi u shfaq pranë tyre, me qëllim që të kalonte përmes rreshtit në anën tjetër të sallës; por, kur pa zotin Darsi, u ndal, me një përkulje mirësjelljeje të lartë, për t’i bërë kompliment për vallëzimin dhe për shoqen e tij.
— Jam kënaqur jashtëzakonisht, vërtet, i dashur zotëri; një vallëzim kaq i shkëlqyer s’shihet shpesh. Është e qartë se ju bëni pjesë në rrethet e para. Më lejoni t’ju them, megjithatë, që shoqja juaj e bukur s’ju turpëron: dhe që duhet të shpresoj ta kem shpesh të përsëritur këtë kënaqësi, sidomos kur të ndodhë një ngjarje e caktuar e dëshirueshme, e dashur zonjushë Eliza, — duke hedhur një vështrim nga e motra dhe Bingli. — Sa urime do të rrjedhin atëherë! I drejtohem zotit Darsi; por mos më lini t’ju ndërpres, zotëri. S’do të ma dini për nder që po ju ndaloj nga biseda magjepsëse me këtë zonjushë, sytë e ndritshëm të së cilës po më qortojnë edhe ata.
Pjesën e fundit të kësaj fjale Darsi mezi e dëgjoi; por aludimi i sir Uilliamit për mikun e tij dukej se i bëri përshtypje të fortë, dhe sytë iu drejtuan, me një shprehje shumë serioze, nga Bingli dhe Xhejn, që po kërcenin bashkë. Megjithatë, shpejt e mblodhi veten, u kthye nga shoqja dhe i tha:
— Ndërhyrja e sir Uilliamit më bëri të harroj për çfarë po flisnim.
— S’besoj se po flisnim fare. Sir Uilliami s’mund të kishte ndërprerë në gjithë sallën dy njerëz që kishin më pak për të thënë. I kemi provuar tashmë dy a tri tema pa sukses, dhe s’e marr dot me mend për çfarë do të flasim tani.
— Ç’mendoni për librat? — tha ai duke buzëqeshur.
— Librat? Oh jo! Jam e sigurt që s’lexojmë kurrë të njëjtët, ose jo me të njëjtat ndjenja.
— Më vjen keq që mendoni kështu; por, po të jetë ashtu, të paktën s’do të na mungojë tema. Mund t’i krahasojmë mendimet tona të ndryshme.
— Jo, s’mund të flas për libra në një sallë ballo; koka ime është gjithmonë plot me diçka tjetër.
— Në skena të tilla ju zë gjithmonë e tashmja, apo jo? — tha ai, me një shikim dyshues.
— Po, gjithmonë, — u përgjigj ajo, pa e ditur ç’po thoshte; sepse mendimet i kishin shkuar larg temës, siç u duk pak më pas, kur ajo thirri papritur: — Më kujtohet që ju kam dëgjuar një herë të thoni, zoti Darsi, se mezi falni ndonjëherë; se mëria juaj, po u krijua një herë, s’shuhet dot. Jeni shumë i kujdesshëm, besoj, që ajo të mos krijohet?
— Po, — tha ai me zë të vendosur.
— Dhe s’e lini kurrë veten të verbërohet nga paragjykimi?
— Shpresoj se jo.
— Është detyrë veçanërisht e atyre që s’e ndryshojnë kurrë mendimin, të jenë të sigurt se gjykojnë drejt që në fillim.
— A mund t’ju pyes ku synojnë këto pyetje?
— Vetëm te sqarimi i karakterit tuaj, — tha ajo, duke u përpjekur ta hiqte seriozitetin. — Po përpiqem ta kuptoj.
— Dhe sa sukses keni?
Ajo tundi kokën.
— S’po përparoj fare. Dëgjoj për ju gjëra kaq të ndryshme, sa më hutojnë jashtëzakonisht.
— E besoj lehtë, — u përgjigj ai me seriozitet, — që thëniet për mua mund të ndryshojnë shumë; dhe do të doja, zonjushë Benet, që të mos ma skiconit karakterin në këtë çast, sepse ka arsye të frikësohemi se puna s’do t’i bënte nder asnjërit.
— Por, po s’jua bëra portretin tani, mund të mos kem kurrë rast tjetër.
— S’do t’jua ndërprisja aspak ndonjë kënaqësi, — u përgjigj ai ftohtë.
Ajo s’tha më asgjë, dhe e kërcyen vallen tjetër dhe u ndanë në heshtje; të dy të pakënaqur, megjithëse jo në të njëjtën shkallë; sepse në zemrën e Darsit kishte një ndjenjë mjaft të fuqishme për të, që shpejt ia siguroi faljen dhe ia drejtoi gjithë zemërimin dikujt tjetër.
S’kishin kaluar shumë kohë që ishin ndarë, kur zonjusha Bingli erdhi drejt saj dhe, me një shprehje përbuzjeje të sjellshme, iu drejtua kështu:
— Pra, zonjushë Eliza, dëgjoj se jeni krejt e mahnitur me Xhorxh Uikamin? Motra juaj po më fliste për të dhe po më bënte një mijë pyetje; dhe shoh se djali i ri harroi t’ju thoshte, mes të tjerash që ju tregoi, se ishte i biri i plakut Uikam, administratorit të pronës së të ndjerit zoti Darsi. Më lejoni t’ju këshilloj, megjithatë, si mikeshë, të mos u besoni verbërisht të gjitha pohimeve të tij; sepse, sa për atë që zoti Darsi e paska trajtuar keq, është krejt e rreme: përkundrazi, ai ka qenë gjithmonë jashtëzakonisht i mirë me të, megjithëse Xhorxh Uikami e ka trajtuar zotin Darsi në mënyrën më të turpshme. S’i di hollësitë, por e di shumë mirë se zoti Darsi s’ka asnjë faj; se s’duron dot ta dëgjojë emrin e Xhorxh Uikamit; dhe se, megjithëse vëllai im mendoi se s’mund ta shmangte dot ta përfshinte në ftesën për oficerët, u gëzua jashtëzakonisht kur pa që ai ishte hequr vetë mënjanë. Që ka ardhur fare në këtë krahinë është vërtet gjë shumë e pacipë, dhe habitem si guxoi ta bënte. Më vjen keq për ju, zonjushë Eliza, për këtë zbulim të fajit të të preferuarit tuaj; por, në të vërtetë, duke pasur parasysh prejardhjen e tij, s’mund të pritej gjë shumë më e mirë.
— Faji dhe prejardhja e tij, sipas jush, duken të jenë e njëjta gjë, — tha Elizabeta e zemëruar; — sepse s’ju kam dëgjuar ta akuzoni për asgjë më të keqe se që është i biri i administratorit të zotit Darsi, dhe për këtë, ju siguroj, më tregoi vetë.
— Më falni, — u përgjigj zonjusha Bingli, duke u kthyer mënjanë me një përqeshje. — Më falni që u përziva; e bëra me qëllim të mirë.
„Vajzë e pacipë!“ tha Elizabeta me vete. „Gabon shumë po pret të më ndikosh me një sulm kaq të ulët si ky. S’shoh tek ai asgjë tjetër veç padijes tënde të qëllimshme dhe ligësisë së zotit Darsi.“
Pastaj kërkoi motrën e madhe, e cila kishte marrë përsipër ta pyeste Binglin për të njëjtën çështje. Xhejn e priti me një buzëqeshje kaq të ëmbël kënaqësie, me një shkëlqim kaq të lumtur në fytyrë, sa tregonte qartë sa e kënaqur ishte me ngjarjet e mbrëmjes. Elizabeta ia lexoi menjëherë ndjenjat; dhe, në atë çast, shqetësimi për Uikamin, mëria kundër armiqve të tij dhe çdo gjë tjetër i lanë vendin shpresës se Xhejn ishte në rrugën më të mbarë drejt lumturisë.
— Dua të di, — tha ajo, me një fytyrë jo më pak të qeshur se e motrës, — ç’ke mësuar për zotin Uikam. Por ndoshta ke qenë e zënë tepër këndshëm për të menduar për ndonjë person të tretë, dhe në këtë rast ji e sigurt që të fal.
— Jo, — u përgjigj Xhejn, — s’e kam harruar; por s’kam ndonjë gjë të kënaqshme për të të treguar. Zoti Bingli s’e di gjithë historinë e tij dhe s’di asgjë për rrethanat që e kanë fyer kryesisht zotin Darsi; por ai garanton për sjelljen e mirë, ndershmërinë dhe nderin e mikut të tij, dhe është krejt i bindur se zoti Uikam ka merituar shumë më pak vëmendje nga zoti Darsi nga ç’ka marrë; dhe më vjen keq ta them se, sipas tij dhe sipas motrës së tij, zoti Uikam s’është aspak djalë i respektuar. Kam frikë se ka qenë shumë i pamatur dhe ka merituar ta humbasë respektin e zotit Darsi.
— Zoti Bingli s’e njeh vetë zotin Uikam.
— Jo; s’e kishte parë kurrë deri atë mëngjes në Meriton.
— Pra, këtë version e ka marrë nga zoti Darsi. Jam krejt e kënaqur. Po ç’thotë për famullinë?
— S’i kujtohen saktë rrethanat, megjithëse i ka dëgjuar nga zoti Darsi më shumë se një herë, por beson se iu la vetëm me kusht.
— S’kam asnjë dyshim për sinqeritetin e zotit Bingli, — tha Elizabeta me zjarr, — por duhet të më falësh që s’bindem vetëm nga siguritë. Mbrojtja që i bëri zoti Bingli mikut ishte shumë e zonja, guxoj të them; por, meqë ai s’i di disa pjesë të historisë dhe pjesën tjetër e ka mësuar nga vetë ai mik, do të guxoj të mendoj ende për të dy zotërinjtë si më parë.
Pastaj e ktheu bisedën te një temë më e këndshme për të dyja, ku s’mund të kishte ndryshim ndjenjash. Elizabeta dëgjoi me ngazëllim shpresat e lumtura, por modeste, që kishte Xhejn për dashurinë e Binglit, dhe tha gjithçka që mundi për t’ia shtuar besimin. Kur iu bashkua vetë zoti Bingli, Elizabeta u tërhoq te zonjusha Lukas; dhe mezi i ishte përgjigjur pyetjes së saj se sa i këndshëm kishte qenë kavalieri i fundit, kur zoti Kollins erdhi tek ato dhe i tha me shumë ngazëllim se sapo kishte pasur fatin të bënte një zbulim shumë të rëndësishëm.
— Kam zbuluar, — tha ai, — nga një rastësi e veçantë, se tani ndodhet në sallë një i afërm i ngushtë i mbrojtëses sime. Rastisi ta dëgjoj vetë zotërinë duke i përmendur zonjushës që pret mysafirët në këtë shtëpi emrat e kushërirës së tij, zonjushës de Burg, dhe të nënës së saj, ledi Katerinës. Sa çuditërisht ndodhin këto gjëra! Kush do ta kishte menduar se do të takoja, ndoshta, një nip të ledi Katerinë de Burgut në këtë mbrëmje! Jam shumë mirënjohës që zbulimi u bë në kohë, që t’i paraqes respektet e mia, gjë që po shkoj ta bëj tani, dhe besoj se do të më falë që s’e kam bërë më parë. Padija ime e plotë për këtë lidhje duhet të më shërbejë si justifikim.
— S’keni ndër mend t’i prezantoheni vetë zotit Darsi?
— Po, vërtet. Do t’i kërkoj ndjesë që s’e kam bërë më herët. Besoj se është nip i ledi Katerinës. Do të jem në gjendje ta siguroj se Zonjëria e Saj ishte krejt mirë tetë ditë më parë.
Elizabeta u përpoq shumë ta bindte të hiqte dorë nga ky plan; duke e siguruar se zoti Darsi do ta quante një liri të pacipë që i drejtohej pa u prezantuar, më shumë sesa kompliment për tezen e tij; se s’ishte aspak e nevojshme që ndonjëra palë t’i kushtonte vëmendje tjetrës, dhe se, po të ishte, i takonte zotit Darsi, më i lartë në rëndësi, ta niste njohjen. Zoti Kollins e dëgjoi me pamjen e vendosur të atij që do të ndjekë prirjen e vet, dhe, kur ajo pushoi së foluri, u përgjigj kështu:
— E dashur zonjushë Elizabetë, kam mendimin më të lartë në botë për gjykimin tuaj të shkëlqyer në të gjitha çështjet brenda kufijve të kuptimit tuaj; por më lejoni t’ju them se duhet të ketë një ndryshim të madh mes formave të caktuara të ceremonisë ndër laikët dhe atyre që rregullojnë klerin; sepse, më lejoni të vërej, e quaj detyrën klerikale të barabartë nga dinjiteti me rangun më të lartë të mbretërisë, me kusht që njëkohësisht të ruhet një përulësi e duhur në sjellje. Prandaj duhet të më lejoni të ndjek në këtë rast urdhrat e ndërgjegjes sime, që më shtyjnë të kryej atë që e shoh si detyrë. Më falni që s’e shfrytëzoj këshillën tuaj, e cila për çdo temë tjetër do të jetë udhërrëfyesi im i përhershëm, megjithëse në rastin që kemi para nesh e quaj veten, nga edukimi dhe studimi i zakonshëm, më të aftë për të vendosur ç’është e drejtë sesa një zonjushë si ju.
Dhe, me një përkulje të thellë, e la për ta sulmuar zotin Darsi. Ajo ndoqi me padurim si i priste ai afrimet e tij, dhe habia e tij që po i drejtoheshin kështu ishte shumë e dukshme. Kushëriri i saj e nisi fjalimin me një përkulje solemne, dhe, megjithëse ajo s’mund të dëgjonte asnjë fjalë, e ndiente sikur po i dëgjonte të gjitha, dhe në lëvizjen e buzëve të tij pa fjalët „ndjesë“, „Hansford“ dhe „ledi Katerinë de Burg“. E mërziti ta shihte të ekspozohej kështu para një njeriu të tillë. Zoti Darsi e shikonte me habi të papërmbajtur; dhe, kur më në fund zoti Kollins e la të fliste, u përgjigj me një ajër mirësjelljeje të largët. Zoti Kollins, megjithatë, s’u dekurajua të fliste përsëri, dhe përbuzja e zotit Darsi dukej se rritej me bollëk sa më shumë zgjatej fjalimi i dytë; dhe në fund ai vetëm iu përkul lehtë dhe u largua në një drejtim tjetër. Zoti Kollins u kthye atëherë te Elizabeta.
— S’kam asnjë arsye, ju siguroj, — tha ai, — të jem i pakënaqur me pritjen. Zoti Darsi dukej shumë i kënaqur nga vëmendja. M’u përgjigj me mirësjelljen më të madhe, madje më bëri edhe komplimentin të thoshte se ishte aq i bindur për mprehtësinë e ledi Katerinës, sa ishte i sigurt se ajo s’mund t’i jepte kurrë ndonjë nder dikujt që s’e meritonte. Ishte vërtet një mendim shumë i bukur. Në tërësi, jam shumë i kënaqur me të.
Meqë Elizabeta s’kishte më ndonjë interes të vetin për të ndjekur, e ktheu vëmendjen pothuajse krejt te e motra dhe zoti Bingli; dhe vargu i mendimeve të këndshme që lindën nga vëzhgimet e saj e bëri ndoshta pothuajse po aq të lumtur sa Xhejnin. E shihte me mend të vendosur në atë shtëpi, me gjithë lumturinë që mund të japë një martesë me dashuri të vërtetë; dhe ndiente se, në rrethana të tilla, do të ishte në gjendje të përpiqej t’i donte edhe dy motrat e Binglit. Mendimet e së ëmës, e shihte qartë, ishin kthyer në të njëjtin drejtim, dhe vendosi të mos i afrohej, se mos dëgjonte tepër. Prandaj, kur u ulën për darkë, e quajti një kokëfortësi shumë fatkeqe të rastit që i vendosi vetëm një vend larg njëra-tjetrës; dhe u mërzit thellë kur pa që e ëma po i fliste atij personi (ledi Lukas) lirshëm, hapur, dhe për asgjë tjetër veç shpresës se Xhejn do të martohej shpejt me zotin Bingli. Ishte temë që të gjallëronte, dhe zonja Benet dukej e paaftë të lodhej duke numëruar përparësitë e kësaj martese. Që ai ishte një djalë i ri kaq magjepsës, kaq i pasur dhe që jetonte vetëm tri milje larg tyre, ishin pikat e para të vetëkënaqësisë; dhe pastaj ishte aq ngushëlluese të mendoje sa shumë e donin dy motrat Xhejnin, dhe të ishe e sigurt se duhej ta dëshironin lidhjen po aq sa ajo. Për më tepër, ishte gjë kaq premtuese për vajzat më të vogla, sepse martesa kaq e madhe e Xhejnit do t’i nxirrte në rrugën e burrave të tjerë të pasur; dhe, së fundi, ishte kaq e këndshme në moshën e saj të mund t’ua besonte vajzat e pamartuara kujdesit të motrës, që ajo vetë të mos detyrohej të dilte në shoqëri më shumë nga ç’i pëlqente. Ishte e nevojshme ta paraqiste këtë rrethanë si kënaqësi, sepse në raste të tilla kështu e do etiketa; por askush s’kishte më pak gjasa se zonja Benet të gjente ngushëllim duke ndenjur në shtëpi në çfarëdo periudhe të jetës. Mbaroi me shumë urime që edhe ledi Lukas të kishte shpejt të njëjtin fat, megjithëse dukshëm dhe me triumf besonte se s’kishte asnjë shans.
Më kot u përpoq Elizabeta ta frenonte vërshimin e fjalëve të së ëmës, ose ta bindte ta përshkruante lumturinë me një pëshpëritje më pak të dëgjueshme; sepse, me mërzi të papërshkrueshme, e kuptonte se pjesën më të madhe po e dëgjonte zoti Darsi, që ishte ulur përballë tyre. E ëma vetëm e qortoi se po fliste marrëzira.
— Ç’është zoti Darsi për mua, të lutem, që të kem frikë prej tij? Jam e sigurt që s’i detyrohemi ndonjë mirësjellje kaq të veçantë sa të mos themi asgjë që mund të mos i pëlqejë atij ta dëgjojë.
— Për hir të Zotit, mama, fol më ngadalë. Ç’dobi mund të kesh ta fyesh zotin Darsi? Duke bërë kështu s’do t’i pëlqesh kurrë mikut të tij.
Megjithatë, asgjë nga ç’mund të thoshte s’pati ndonjë ndikim. E ëma vazhdoi të fliste për shpresat e saj me të njëjtin zë të qartë. Elizabeta skuqej e skuqej përsëri nga turpi e mërzia. S’mund të mos i hidhte shpesh sytë nga zoti Darsi, megjithëse çdo vështrim e bindte për atë që kishte frikë; sepse, megjithëse ai s’e shikonte gjithmonë të ëmën, ajo ishte e bindur se vëmendja e tij ishte e mbërthyer pandërprerë tek ajo. Shprehja e fytyrës së tij ndryshoi gradualisht nga përbuzja e indinjuar në një seriozitet të qetë e të qëndrueshëm.
Më në fund, megjithatë, zonja Benet s’pati më ç’të thoshte; dhe ledi Lukas, që kishte gogësitur prej kohësh nga përsëritja e kënaqësive që s’shihte asnjë gjasë t’i ndante, u la në ngushëllimin e proshutës së ftohtë dhe të pulës. Elizabeta tani nisi të merrte veten. Por qetësia s’zgjati shumë; sepse, kur mbaroi darka, u fol për këngë, dhe ajo pati poshtërimin ta shihte Merin, pas fare pak lutjesh, duke u përgatitur t’i bënte qejfin shoqërisë. Me shumë shikime domethënëse dhe lutje të heshtura u përpoq ta pengonte një provë të tillë gatishmërie, por më kot; Meri s’deshi t’i kuptonte; një rast i tillë për t’u shfaqur ishte kënaqësi për të, dhe e nisi këngën. Sytë e Elizabetës ishin ngulur mbi të, me ndjesitë më të dhimbshme; dhe e ndoqi përmes strofave të ndryshme me një padurim që u shpërblye shumë keq në fund të tyre; sepse Meri, kur mori mes falënderimeve të tryezës aludimin e një shprese se ndoshta mund të bindej t’i kënaqte përsëri, pas një pushimi prej gjysmë minute nisi një tjetër. Aftësitë e Merit s’ishin aspak për një shfaqje të tillë; zëri i saj ishte i dobët dhe mënyra e shtirur. Elizabeta ishte në agoni. Shikoi Xhejnin për të parë si e duronte; por Xhejn po bisedonte shumë qetë me Binglin. Shikoi dy motrat e tij, dhe i pa duke i bërë njëra-tjetrës shenja talljeje, dhe Darsit, i cili, megjithatë, vazhdonte të ishte serioz e i padepërtueshëm. Shikoi të atin për t’iu lutur të ndërhynte, se mos Meri këndonte gjithë natën. Ai e kuptoi aludimin, dhe, kur Meri mbaroi këngën e dytë, tha me zë të lartë:
— Kaq mjafton shumë mirë, bija ime. Na ke kënaqur mjaft gjatë. Lëru kohë edhe zonjushave të tjera të shfaqen.
Meri, megjithëse u shtir sikur s’dëgjoi, u turbullua disi; dhe Elizabeta, që i erdhi keq për të dhe i erdhi keq për fjalët e të atit, pati frikë se ankthi i saj s’kishte bërë ndonjë të mirë. Tani iu drejtuan të tjerëve të shoqërisë.
— Sikur të kisha fatin, — tha zoti Kollins, — të dija të këndoja, do të kisha kënaqësi të madhe, jam i sigurt, t’i bëja qejfin shoqërisë me një melodi; sepse e quaj muzikën një argëtim shumë të pafajshëm dhe krejt në përputhje me profesionin e një kleriku. Megjithatë, s’dua të pohoj se mund të justifikohemi po t’i kushtojmë tepër kohë muzikës, sepse ka sigurisht gjëra të tjera për t’u kujdesur. Famullitari i një parokie ka shumë për të bërë. Së pari, duhet të bëjë një marrëveshje për të dhjetat2 që të jetë e dobishme për veten dhe jo fyese për mbrojtësin e tij. Duhet t’i shkruajë vetë predikimet; dhe koha që mbetet s’do të jetë tepër për detyrat e famullisë, dhe për kujdesin e përmirësimin e banesës së tij, të cilën s’mund ta lërë pa e bërë sa më të rehatshme. Dhe s’e quaj gjë pa rëndësi që ai të ketë sjellje të vëmendshme e paqësore me të gjithë, sidomos me ata të cilëve u detyrohet ngritjen e tij. S’mund ta shfajësoj nga kjo detyrë; as s’do të mendoja mirë për njeriun që do të linte pas dore një rast për të dëshmuar respektin e tij ndaj kujtdo që lidhet me familjen.
Dhe, me një përkulje drejt zotit Darsi, e mbylli fjalimin, që ishte mbajtur me zë aq të lartë sa e dëgjoi gjysma e sallës. Shumë ngulën sytë, shumë buzëqeshën; por askush s’dukej më i argëtuar se vetë zoti Benet, ndërsa e shoqja e lavdëroi seriozisht zotin Kollins që kishte folur kaq me mend, dhe i vërejti gati me pëshpëritje ledi Lukas se ishte një djalë i ri jashtëzakonisht i zgjuar e i mirë.
Elizabetës iu duk se, sikur familja e saj të kishte rënë dakord të turpëronte veten sa më shumë gjatë mbrëmjes, do të ishte e pamundur ta luanin rolin me më shumë zell apo me sukses më të madh; dhe e quajti fat për Binglin dhe motrën që një pjesë e shfaqjes i kishte shpëtuar atij, dhe që ndjenjat e tij s’ishin të atij lloji që të mërziteshin shumë nga marrëzia që duhet ta kishte parë. Megjithatë, që dy motrat e tij dhe zoti Darsi të kishin një rast të tillë për t’u tallur me të afërmit e saj, ishte mjaft keq; dhe s’mund të vendoste se cila ishte më e padurueshme, përbuzja e heshtur e zotërisë apo buzëqeshjet e pacipa të zonjave.
Pjesa tjetër e mbrëmjes i solli pak argëtim. E mërziste zoti Kollins, që vazhdoi të rrinte me shumë ngulm pranë saj; dhe, megjithëse s’arriti ta bindte të kërcente përsëri me të, ia bëri të pamundur të kërcente me të tjerët. Më kot iu lut të dilte në valle me dikë tjetër, dhe i ofroi ta prezantonte me çdo zonjushë të sallës. Ai e siguroi se, sa për vallëzimin, i ishte krejt indiferent; se qëllimi i tij kryesor ishte t’i pëlqente asaj me vëmendje delikate; dhe se prandaj do ta kishte për detyrë të qëndronte pranë saj gjithë mbrëmjen. S’kishte ç’të diskutoje me një plan të tillë. Lehtësimin më të madh ia detyrohej mikeshës së saj, zonjushës Lukas, e cila u bashkohej shpesh dhe me zemërmirësi e merrte vetë bisedën me zotin Kollins.
Të paktën ishte e lirë nga fyerja e vëmendjes së mëtejshme të zotit Darsi: megjithëse shpesh qëndronte shumë afër saj, krejt i lirë, ai s’u afrua kurrë aq sa të fliste. Ajo e ndjeu se kjo ishte me siguri pasoja e aludimeve të saj për zotin Uikam, dhe u gëzua.
Familja e Longbornit ishte e fundit nga gjithë shoqëria që u largua; dhe, nga një manovër e zonjës Benet, iu desh të priste karrocën një çerek ore pasi kishin ikur të gjithë të tjerët, gjë që u dha kohë të shihnin sa me gjithë zemër dëshironin disa nga familja që ata të iknin. Zonja Hërst dhe e motra mezi e hapën gojën veçse për t’u ankuar për lodhjen, dhe dukshëm s’shihnin orën ta kishin shtëpinë vetëm për vete. E hodhën poshtë çdo përpjekje të zonjës Benet për bisedë, dhe, duke bërë kështu, i dhanë gjithë shoqërisë një plogështi që fare pak u lehtësua nga fjalimet e gjata të zotit Kollins, i cili po i bënte komplimente zotit Bingli dhe motrave për elegancën e festës dhe për mikpritjen e mirësjelljen që kishin treguar ndaj mysafirëve. Darsi s’tha asgjë fare. Zoti Benet, në po aq heshtje, po e shijonte skenën. Zoti Bingli dhe Xhejn qëndronin bashkë, pak më larg të tjerëve, dhe flisnin vetëm me njëri-tjetrin. Elizabeta ruajti një heshtje po aq të patundur sa zonja Hërst apo zonjusha Bingli; dhe madje edhe Lidia ishte tepër e lodhur për të thënë diçka më shumë se ndonjë thirrje herë pas here: „Zot, sa e lodhur jam!“, e shoqëruar nga një gogësimë e fortë.
Kur më në fund u ngritën për t’u ndarë, zonja Benet qe shumë ngulmuese në mirësjelljen e shpresës së saj për ta parë shpejt gjithë familjen në Longborn; dhe iu drejtua veçanërisht zotit Bingli, për ta siguruar sa të lumtur do t’i bënte po të hante një drekë familjare me ta kurdo, pa ceremoninë e një ftese zyrtare. Bingli ishte gjithë kënaqësi mirënjohëse; dhe u zotua me gatishmëri se do të shfrytëzonte rastin e parë për ta vizituar pas kthimit nga Londra, ku do t’i duhej të shkonte të nesërmen për pak kohë.
Zonja Benet ishte krejt e kënaqur; dhe e la shtëpinë me bindjen e ëmbël se, duke llogaritur përgatitjet e nevojshme të marrëveshjeve martesore, karrocave të reja dhe rrobave të dasmës, do ta shihte pa dyshim vajzën e vendosur në Netherfild brenda tre a katër muajsh. Që do të kishte edhe një vajzë tjetër të martuar me zotin Kollins e mendonte me po aq siguri, dhe me kënaqësi të madhe, ndonëse jo po aq. Elizabeta ishte më pak e dashura për të nga të gjithë fëmijët; dhe, megjithëse burri dhe martesa ishin krejt mjaft të mirë për të, vlera e secilit errësohej nga zoti Bingli dhe Netherfildi.
Shënime
Keni gjetur një gabim në këtë kapitull? Raporto një gabim