Kapitulli X · Krenari dhe paragjykim

Dita kaloi pothuajse si e mëparshmja. Zonja Hërst dhe zonjusha Bingli kishin kaluar disa orë të mëngjesit me të sëmurën, e cila vazhdonte të përmirësohej, ndonëse ngadalë; dhe, në mbrëmje, Elizabeta iu bashkua shoqërisë në sallon. Tryeza e lu-së, megjithatë, nuk u shfaq. Zoti Darsi po shkruante, dhe zonjusha Bingli, e ulur pranë tij, ndiqte si përparonte letra e tij, duke ia tërhequr vazhdimisht vëmendjen me porosi për të motrën. Zoti Hërst dhe zoti Bingli luanin pikét,¹ dhe zonja Hërst ndiqte lojën e tyre.

Elizabeta mori ca punë dore, dhe u argëtua mjaft duke ndjekur ç’ndodhte mes Darsit dhe shoqes së tij. Lavdërimet e pareshtura të zonjës, herë për shkrimin e tij, herë për rreshtat e drejtë, herë për gjatësinë e letrës, dhe indiferenca e plotë me të cilën pritej lavdërimi, përbënin një dialog të çuditshëm, krejt në përputhje me mendimin që kishte ajo për secilin prej tyre.

— Sa do të gëzohet zonjusha Darsi kur të marrë një letër të tillë!

Ai s’u përgjigj.

— Shkruani jashtëzakonisht shpejt.

— Gaboheni. Shkruaj mjaft ngadalë.

— Sa shumë letra duhet t’ju bjerë të shkruani gjatë një viti! Edhe letra pune! Sa të neveritshme do të më dukeshin!

— Është fat, atëherë, që më bien mua dhe jo juve.

— Ju lutem, i thoni motrës suaj se mezi pres ta shoh.

— Ia kam thënë një herë, me dëshirën tuaj.

— Kam frikë se penda nuk ju pëlqen. Lërmëni t’jua mpreh. I mpreh penat jashtëzakonisht mirë.²

— Faleminderit, por timen e mpreh gjithmonë vetë.

— Si arrini të shkruani kaq drejt?

Ai heshti.

— I thoni motrës suaj se gëzohem shumë që dëgjoj se po përparon në harpë, dhe ju lutem ta dijë që jam krejt e mahnitur me skicën e saj të bukur për një tryezë, dhe që më duket pafundësisht më e mirë se ajo e zonjushës Grantli.

— A më lejoni ta shtyj mahnitjen tuaj për herën tjetër që të shkruaj? Tani s’kam vend t’i bëj drejtësi.

— Oh, s’ka rëndësi. Do ta shoh në janar. Por, a i shkruani gjithmonë letra kaq të gjata e të bukura, zoti Darsi?

— Zakonisht janë të gjata; por nëse janë gjithmonë të bukura, s’më takon mua ta gjykoj.

— E kam rregull që një njeri që shkruan me lehtësi një letër të gjatë, s’mund të shkruajë keq.

— Ky s’është kompliment për Darsin, Karolina, — thirri i vëllai, — sepse ai nuk shkruan me lehtësi. Mendohet tepër për fjalët me katër rrokje. Apo jo, Darsi?

— Mënyra ime e të shkruarit është shumë ndryshe nga e jotja.

— Oh, — thirri zonjusha Bingli, — Çarlsi shkruan në mënyrën më të shkujdesur që mund të përfytyrohet. Gjysmën e fjalëve i harron, dhe të tjerat i njollos me bojë.

— Idetë më rrjedhin aq shpejt, sa s’kam kohë t’i shpreh; dhe kështu letrat e mia ndonjëherë s’u përcjellin asnjë ide atyre që ua shkruaj.

— Përulësia juaj, zoti Bingli, — tha Elizabeta, — duhet ta çarmatosë çdo qortim.

— S’ka gjë më mashtruese, — tha Darsi, — se pamja e përulësisë. Shpesh është vetëm mospërfillje për mendimin e të tjerëve, dhe ndonjëherë një mburrje e tërthortë.

— Dhe cilën nga të dyja e quan atë çikë modestie që shfaqa unë tani?

— Mburrjen e tërthortë; sepse ti je vërtet krenar për të metat e tua në shkrim, ngaqë mendon se vijnë nga një shpejtësi e mendimit dhe një shkujdesje në zbatim që, edhe po s’qenë të lavdërueshme, të duken të paktën shumë interesante. Aftësia për ta bërë diçka shpejt çmohet gjithmonë shumë nga ai që e ka, dhe shpesh pa i kushtuar vëmendje papërsosmërisë së punës. Kur i the zonjës Benet këtë mëngjes se, po të vendosje ndonjëherë të largoheshe nga Netherfildi, do të ikje brenda pesë minutash, e the si një lloj lavdërimi, si kompliment për veten; e megjithatë, ç’ka kaq të lavdërueshme në një nxitim që patjetër lë pa bërë punë shumë të nevojshme, dhe që s’mund të sjellë ndonjë dobi të vërtetë as për ty, as për ndonjë tjetër?

— Jo, — thirri Bingli, — kjo është tepër, të kujtosh natën gjithë marrëzitë që u thanë në mëngjes. E megjithatë, për nder, besoja se ajo që thashë për veten ishte e vërtetë, dhe e besoj edhe në këtë çast. Të paktën, pra, nuk e mora përsipër rolin e një nxitimi të panevojshëm vetëm për t’u dukur para zonjave.

— Guxoj të them se e besoje; por s’jam aspak i bindur që do të ikje me atë shpejtësi. Sjellja jote do të varej nga rastësia po aq sa e çdo njeriu që njoh; dhe po të të thoshte një mik, ndërsa po hipje në kalë: „Bingli, më mirë rri deri javën që vjen“, me shumë gjasë do ta bëje; me shumë gjasë s’do të ikje; dhe, me një fjalë tjetër, mund të rrije edhe një muaj.

— Me këtë keni provuar vetëm, — thirri Elizabeta, — që zoti Bingli s’i bëri drejtësi natyrës së vet. Tani e keni nxjerrë shumë më mirë nga ç’e nxori ai vetë.

— Jam jashtëzakonisht i kënaqur, — tha Bingli, — që i ktheni fjalët e mikut tim në një kompliment për ëmbëlsinë e karakterit tim. Por kam frikë se po u jepni një kthesë që ai zotëri s’e kishte aspak ndër mend; sepse me siguri do të mendonte më mirë për mua sikur, në një rrethanë të tillë, t’i thoja një jo të prerë dhe të ikja me kalë sa më shpejt që të mundja.

— Pra, zoti Darsi do ta quante nxitimin e qëllimit tuaj të parë të shlyer nga kokëfortësia juaj për t’iu përmbajtur?

— Për fjalë të nderit, s’mund ta shpjegoj saktë këtë punë; Darsi duhet të flasë vetë për veten.

— Ju prisni t’ju jap llogari për mendime që zgjidhni t’i quani të miat, por që s’i kam pranuar kurrë. Megjithatë, duke e lënë rastin ashtu si e paraqitni ju, duhet të mbani mend, zonjushë Benet, që miku që supozohet se dëshiron kthimin e tij në shtëpi dhe shtyrjen e planit, vetëm e ka dëshiruar, e ka kërkuar pa sjellë asnjë argument që ta tregojë të arsyeshëm.

— T’ia lëshosh pe me gatishmëri, me lehtësi, bindjes së një miku, për ju s’është meritë.

— Të lëshosh pe pa u bindur, s’është kompliment për mendjen e asnjërit.

— Më duket, zoti Darsi, se nuk i lini asnjë vend ndikimit të miqësisë e të dashurisë. Respekti për atë që kërkon do ta bënte shpesh njeriun t’ia plotësonte me gatishmëri një kërkesë, pa pritur argumente që ta bindin. Nuk po flas posaçërisht për një rast si ai që keni përfytyruar ju për zotin Bingli. Ndoshta mund të presim edhe sa të ndodhë rrethana, para se të diskutojmë sa e mençur do të ishte sjellja e tij atëherë. Por në rastet e përgjithshme e të zakonshme, mes dy miqve, kur njëri i kërkon tjetrit të ndryshojë një vendim jo shumë të rëndësishëm, a do ta mendonit keq atë që ia plotëson dëshirën pa pritur ta bindin me argumente?

— A s’do të ishte e këshillueshme, para se ta vazhdojmë këtë temë, të përcaktojmë pak më saktë sa i rëndësishëm do të jetë kjo kërkesë, si dhe sa e ngushtë është miqësia mes të dyve?

— Patjetër, — thirri Bingli; — le t’i dëgjojmë të gjitha hollësitë, pa harruar gjatësinë dhe madhësinë e tyre, sepse kjo do të peshojë në debat më shumë nga ç’mund ta merrni me mend, zonjushë Benet. Ju siguroj se, po të mos ishte Darsi një burrë kaq i madh e i gjatë në krahasim me mua, s’do t’i tregoja as gjysmën e respektit. Ju deklaroj se s’njoh qenie më të frikshme se Darsi në raste të caktuara e në vende të caktuara; sidomos në shtëpinë e vet, të dielën mbrëma, kur s’ka ç’të bëjë.

Zoti Darsi buzëqeshi; por Elizabetës iu duk se e kuptoi që ai ishte fyer disi, dhe prandaj e mbajti të qeshurën. Zonjusha Bingli u zemërua me zjarr për fyerjen që i ishte bërë atij, dhe e qortoi të vëllanë që fliste të tilla marrëzi.

— E shoh ç’kërkon, Bingli, — tha miku i tij. — S’të pëlqejnë debatet, dhe do ta mbyllësh këtë.

— Ndoshta. Debatet u ngjajnë tepër grindjeve. Po ta shtyni debatin tuaj ju dhe zonjusha Benet derisa të dal nga dhoma, do t’ju jem shumë mirënjohës; dhe pastaj mund të thoni për mua ç’të doni.

— Ajo që kërkoni, — tha Elizabeta, — s’është ndonjë sakrificë nga ana ime; dhe zoti Darsi bën shumë më mirë ta mbarojë letrën.

Zoti Darsi e ndoqi këshillën e saj dhe e mbaroi letrën.

Kur e kreu atë punë, iu lut zonjushës Bingli dhe Elizabetës t’i kënaqnin me pak muzikë. Zonjusha Bingli shkoi me shpejtësi te pianoja, dhe, pasi i kërkoi me mirësjellje Elizabetës të fillonte e para, gjë që kjo e refuzoi me po aq mirësjellje e me më shumë ngulm, u ul vetë.

Zonja Hërst këndoi me të motrën; dhe, ndërsa ishin të zëna kështu, Elizabeta, duke shfletuar disa libra me nota që ishin mbi piano, s’mund të mos vinte re sa shpesh sytë e zotit Darsi ndaleshin mbi të. Mezi dinte si ta supozonte që mund të ishte objekt admirimi për një njeri kaq të madh; e megjithatë që ai ta shikonte sepse s’e pëlqente, ishte edhe më e çuditshme. Më në fund, megjithatë, mundi vetëm ta përfytyronte se ia tërhiqte vëmendjen sepse kishte diçka tek ajo më të gabuar e më të qortueshme, sipas ideve të tij për të drejtën, se te çdo njeri tjetër i pranishëm. Ky supozim nuk e lëndoi. E pëlqente tepër pak për t’u shqetësuar për miratimin e tij.

Pasi luajti disa këngë italiane, zonjusha Bingli e ndryshoi magjinë me një melodi të gjallë skoceze; dhe pak më pas zoti Darsi, duke iu afruar Elizabetës, i tha:

— A nuk ndieni një dëshirë të madhe, zonjushë Benet, ta kapni këtë rast për të kërcyer një valle skoceze?

Ajo buzëqeshi, por s’u përgjigj. Ai e përsëriti pyetjen, disi i habitur nga heshtja e saj.

— Oh, — tha ajo, — ju dëgjova që herën e parë; por s’munda të vendosja menjëherë ç’t’ju përgjigjesha. E di që ju donit të thoja „po“, që të kishit kënaqësinë ta përbuznit shijen time; por mua më pëlqen gjithmonë t’i rrëzoj plane të tilla dhe t’ia marr dikujt nga dora përbuzjen e paramenduar. Prandaj kam vendosur t’ju them se s’dua fare të kërcej valle skoceze; dhe tani më përbuzni, po guxuat.

— Vërtet, nuk guxoj.

Elizabeta, që e kishte pritur disi ta fyente, u habit nga galanteria e tij; por në sjelljen e saj kishte një përzierje ëmbëlsie e dinakërie që e bënte të vështirë për të ta fyente dikë, dhe Darsi s’ishte magjepsur kurrë nga ndonjë grua aq sa nga ajo. Besonte vërtet se, po të mos ishte farefisi i saj kaq i ulët, do të ishte në njëfarë rreziku.

Zonjusha Bingli pa, ose dyshoi, mjaft sa të xhelozohej; dhe shqetësimi i saj i madh për shërimin e mikes së dashur Xhejn mori njëfarë ndihme nga dëshira për ta hequr qafe Elizabetën.

Shpesh përpiqej ta nxiste Darsin ta urrente mysafiren e saj, duke folur për martesën e tyre të supozuar dhe duke ia planifikuar lumturinë në një lidhje të tillë.

— Shpresoj, — tha ajo, ndërsa po shëtisnin bashkë mes shkurreve të kopshtit të nesërmen, — që t’i jepni vjehrrës ndonjë këshillë, kur të ndodhë kjo ngjarje e dëshirueshme, për dobinë e të mbajturit të gjuhës; dhe, po t’ia dilni, t’i shëroni vajzat më të vogla nga vrapimi pas oficerëve. Dhe, po të më lejohet të përmend një temë kaq delikate, përpiquni ta frenoni atë çikë diçkaje, që i afrohet mendjemadhësisë e paturpësisë, që ka zonja juaj.

— Keni ndonjë gjë tjetër për të propozuar për lumturinë time familjare?

— Oh po. Mos harroni t’i vini në galerinë e Pemberlit portretet e tezes suaj të ardhshme, zonjës Filips, dhe të burrit të saj. Vërini pranë vëllait të gjyshit tuaj, gjykatësit. Janë në të njëjtin profesion, e dini, vetëm se në degë të ndryshme. Sa për portretin e Elizabetës suaj, mos u përpiqni ta pikturoni, sepse cili piktor do t’u bënte drejtësi atyre syve të bukur?

— Vërtet, s’do të ishte e lehtë ta kapje shprehjen e tyre; por ngjyra dhe forma, dhe qerpikët, kaq jashtëzakonisht të bukur, mund të kopjoheshin.

Në atë çast, nga një shteg tjetër, u dolën përpara zonja Hërst dhe vetë Elizabeta.

— S’e dija që kishit ndër mend të shëtisnit, — tha zonjusha Bingli, disi e hutuar, se mos i kishin dëgjuar.

— Na e bëre shumë keq, — u përgjigj zonja Hërst, — që ike pa na thënë se po dilje.

Pastaj, duke e kapur nga krahu i lirë zotin Darsi, e la Elizabetën të ecte vetëm. Shtegu mezi i nxinte tre vetë. Zoti Darsi e ndjeu vrazhdësinë e tyre dhe tha menjëherë:

— Ky shteg s’është mjaft i gjerë për shoqërinë tonë. Më mirë të dalim në rrugicën me pemë.

Por Elizabeta, që s’kishte aspak dëshirë të rrinte me ta, u përgjigj duke qeshur:

— Jo, jo; rrini ku jeni. Jeni vendosur mrekullisht dhe dukeni jashtëzakonisht mirë. Piktoreskja do të prishej po të futej një i katërt. Mirupafshim.

Pastaj iku me vrap, e gëzuar, duke u kënaqur, ndërsa endej, me shpresën se do të ishte përsëri në shtëpi pas një a dy ditësh. Xhejn ishte tashmë aq e përmirësuar, sa kishte ndër mend të dilte nga dhoma për nja dy orë atë mbrëmje.

Shënime

1. Piquet (frëngjisht): lojë letrash për dy lojtarë, me një pako prej tridhjetë e dy letrash. ↩︎

2. Atëherë shkruhej me pendë pate, të cilës maja i mprehej me një thikë të vogël, e quajtur pikërisht për këtë arsye „thikë pendësh“. Ofrimi për t’ia mprehur penën dikujt ishte një vëmendje e vogël, gati e afërt. ↩︎