Kapitulli XIX · Krenari dhe paragjykim

Dita tjetër hapi një skenë të re në Longborn. Zoti Kollins bëri deklaratën e tij sipas rregullave. Meqë kishte vendosur ta bënte pa humbur kohë, sepse leja e tij zgjaste vetëm deri të shtunën tjetër, dhe meqë s’kishte asnjë ndjenjë druajtjeje që ta bënte të mundimshme për të qoftë edhe në atë çast, iu fut punës me shumë rregull, me të gjitha formalitetet që i quante pjesë të zakonshme të një pune të tillë. Kur gjeti zonjën Benet, Elizabetën dhe njërën nga vajzat e vogla bashkë, pak pas mëngjesit, iu drejtua nënës me këto fjalë:

— A mund të shpresoj, zonjë, në mbështetjen tuaj pranë vajzës suaj të bukur Elizabeta, kur të kërkoj nderin e një takimi vetëm me të gjatë këtij mëngjesi?

Para se Elizabeta të kishte kohë për gjë tjetër veç një skuqjeje habie, zonja Benet u përgjigj menjëherë:

— Oh, po! Po, sigurisht. Jam e sigurt që Lizi do të jetë shumë e lumtur; jam e sigurt që s’ka asnjë kundërshtim. Hajde, Kiti, të dua lart.

Dhe, duke mbledhur punën e dorës, po nxitonte të dilte, kur Elizabeta thirri:

— Mama e dashur, mos ik. Të lutem mos ik. Zoti Kollins duhet të më falë. S’mund të ketë asgjë për të më thënë që s’mund ta dëgjojë kushdo. Po iki unë vetë.

— Jo, jo, marrëzira, Lizi. Dua që të rrish ku je. — Dhe, meqë Elizabeta dukej vërtet, me pamje të mërzitur e të sikletosur, sikur do të ikte, shtoi: — Lizi, këmbëngul që të rrish dhe ta dëgjosh zotin Kollins.

Elizabeta s’deshi ta kundërshtonte një urdhër të tillë; dhe, meqë pas një çasti mendimi e kuptoi edhe ajo se do të ishte më e mençura ta mbaronte këtë punë sa më shpejt e sa më qetë, u ul përsëri dhe u përpoq të fshihte, duke u marrë pa pushim me punën e dorës, ndjenjat që i ndaheshin mes ankthit dhe argëtimit. Zonja Benet dhe Kiti dolën, dhe sapo ikën, zoti Kollins nisi:

— Më besoni, e dashur zonjushë Elizabetë, se modestia juaj, jo vetëm që s’ju dëmton, por përkundrazi u shtohet përsosmërive të tjera. Do të ishit më pak e dashur në sytë e mi sikur të mos kishte qenë ky ngurrim i vogël; por më lejoni t’ju siguroj se kam lejen e nënës suaj të nderuar për këtë fjalë. Vështirë se mund ta vini në dyshim qëllimin e fjalimit tim, sado që delikatesa juaj e natyrshme t’ju shtyjë të shtireni; vëmendjet e mia kanë qenë tepër të dukshme për t’u keqkuptuar. Pothuajse sapo hyra në shtëpi, ju zgjodha si shoqen e jetës sime të ardhshme. Por, para se të më rrëmbejnë ndjenjat për këtë temë, ndoshta do të ishte e këshillueshme t’ju shpjegoj arsyet e mia për t’u martuar, dhe, për më tepër, për të ardhur në Hertfordshir me qëllimin e zgjedhjes së një gruaje, siç bëra me të vërtetë.

Ideja që zoti Kollins, me gjithë qetësinë e tij solemne, mund të rrëmbehej nga ndjenjat, e çoi Elizabetën aq afër të qeshurit, sa s’mundi ta shfrytëzonte pushimin e shkurtër që i la ai për ndonjë përpjekje ta ndalonte më tej, dhe ai vazhdoi:

— Arsyet e mia për t’u martuar janë, së pari, se mendoj që është gjë e drejtë për çdo klerik në rrethana të mira (si unë) të japë shembullin e martesës në famullinë e tij; së dyti, se jam i bindur që kjo do të më shtojë shumë lumturinë; dhe, së treti, gjë që ndoshta duhej ta kisha përmendur më herët, se kjo është këshilla dhe porosia e veçantë e zonjës shumë fisnike që kam nderin ta quaj mbrojtëse. Dy herë ka denjuar të më japë mendimin e saj (madje pa ia kërkuar!) për këtë temë; dhe pikërisht të shtunën mbrëma para se të nisesha nga Hansfordi, mes dy lojërave të kadrijës, ndërsa zonja Xhenkinson po i rregullonte stolin e këmbëve zonjushës de Burg, ajo më tha: „Zoti Kollins, duhet të martoheni. Një klerik si ju duhet të martohet. Zgjidhni si duhet, zgjidhni një zonjë të edukuar për hatrin tim dhe për të tuajin; le të jetë një njeri aktiv e i dobishëm, jo i rritur në luks, por i aftë t’i bëjë të mjaftojnë të ardhura të vogla. Kjo është këshilla ime. Gjeni një grua të tillë sa më shpejt të mundeni, sillnie në Hansford, dhe unë do ta vizitoj.“ Më lejoni, meqë ra fjala, të vërej, kushërira ime e bukur, se vëmendjen dhe mirësinë e ledi Katerinë de Burgut s’i quaj ndër përparësitë më të vogla që jam në gjendje t’ju ofroj. Sjelljet e saj do t’i gjeni përtej çdo gjëje që mund të përshkruaj unë; dhe mendjemprehtësia e gjallëria juaj, mendoj, duhet t’i pëlqejnë, sidomos kur të zbuten nga heshtja dhe respekti që rangu i saj do të ngjallë në mënyrë të pashmangshme. Kaq për qëllimin tim të përgjithshëm në favor të martesës; mbetet t’ju them pse sytë m’u drejtuan nga Longborni dhe jo nga rrethi im, ku ju siguroj se ka shumë zonjusha të dashura. Por e vërteta është se, duke qenë unë ai që do ta trashëgojë këtë pronë pas vdekjes së babait tuaj të nderuar (i cili, megjithatë, mund të jetojë edhe shumë vjet), s’mund të qetësohesha pa vendosur të zgjidhja një grua nga vajzat e tij, që humbja për to të ishte sa më e vogël kur të ndodhë ngjarja e trishtë, e cila, megjithatë, siç e thashë, mund të mos ndodhë për disa vjet. Ky ka qenë motivi im, kushërira ime e bukur, dhe lajkatohem të besoj se kjo s’do të më ulë në vlerësimin tuaj. Dhe tani s’më mbetet gjë tjetër veçse t’ju siguroj, me gjuhën më të zjarrtë, për furinë e dashurisë sime. Pasuria më është krejt indiferente, dhe s’do t’i bëj babait tuaj asnjë kërkesë të tillë, sepse e di mirë që s’mund të plotësohej; dhe se një mijë paund me katër për qind,¹ që s’do të jenë tuajat para vdekjes së nënës suaj, janë gjithçka që mund t’ju takojë ndonjëherë. Për këtë çështje, pra, do të hesht gjithmonë: dhe mund të jeni e sigurt se asnjë qortim i pabujarshëm s’do të dalë kurrë nga buzët e mia kur të jemi të martuar.

Tani ishte absolutisht e domosdoshme ta ndërpriste.

— Jeni tepër i nxituar, zotëri, — thirri ajo. — Harroni që s’ju jam përgjigjur. Lërmëni ta bëj pa humbur më kohë. Pranoni falënderimet e mia për komplimentin që po më bëni. E ndiej shumë nderin e propozimit tuaj, por për mua është e pamundur të bëj ndryshe veçse ta refuzoj.

— S’jam unë ai që duhet ta mësojë tani, — u përgjigj zoti Kollins me një lëvizje formale të dorës, — se zonjushat e kanë zakon t’i refuzojnë propozimet e burrit që në fshehtësi kanë ndër mend ta pranojnë, kur ai u kërkon për herë të parë hirin; dhe se ndonjëherë refuzimi përsëritet një herë të dytë, madje edhe të tretë. Prandaj s’jam aspak i dekurajuar nga ajo që sapo thatë, dhe shpresoj t’ju çoj në altar shumë shpejt.

— Për fjalë të nderit, zotëri, — thirri Elizabeta, — shpresa juaj është mjaft e jashtëzakonshme pas deklaratës sime. Ju siguroj se s’jam nga ato zonjusha (po të ketë zonjusha të tilla) që guxojnë ta vënë në rrezik lumturinë me shpresën se do t’u kërkohet edhe një herë. Jam krejt serioze në refuzimin tim. Ju s’mund të më bënit mua të lumtur, dhe jam e bindur se jam gruaja e fundit në botë që do t’ju bënte juve të lumtur. Madje, sikur mikja juaj ledi Katerina të më njihte, jam e bindur se do të më gjente në çdo pikëpamje të papërshtatshme për këtë pozitë.

— Sikur të ishte e sigurt që ledi Katerina do të mendonte kështu, — tha zoti Kollins me shumë seriozitet, — por s’e përfytyroj dot që Zonjëria e Saj do t’ju shihte me sy të keq. Dhe mund të jeni e sigurt se, kur të kem nderin ta shoh përsëri, do të flas me fjalët më të larta për modestinë, kursimin dhe cilësitë e tjera tuaja të dashura.

— Vërtet, zoti Kollins, çdo lavdërim për mua do të jetë i panevojshëm. Duhet të më lejoni të gjykoj vetë, dhe të ma bëni komplimentin të besoni atë që them. Ju uroj të jeni shumë i lumtur e shumë i pasur, dhe, duke ua refuzuar dorën, bëj gjithçka që mundem për të mos qenë ndryshe. Duke ma bërë këtë propozim, duhet ta keni kënaqur delikatesën e ndjenjave tuaja ndaj familjes sime, dhe mund ta merrni pronën e Longbornit kur t’ju bjerë, pa asnjë qortim ndaj vetes. Kjo çështje, pra, mund të quhet përfundimisht e mbyllur.

Dhe, duke u ngritur ndërsa fliste kështu, do të kishte dalë nga dhoma, sikur zoti Kollins të mos i ishte drejtuar kështu:

— Kur ta kem nderin t’ju flas përsëri për këtë temë, shpresoj të marr një përgjigje më të favorshme nga kjo që më dhatë tani; megjithëse jam shumë larg nga t’ju akuzuar për mizori tani, sepse e di që është zakon i caktuar i seksit tuaj ta refuzojë një burrë herën e parë, dhe ndoshta madje edhe tani keni thënë aq sa për ta inkurajuar kërkesën time sa përputhet me delikatesën e vërtetë të karakterit femëror.

— Vërtet, zoti Kollins, — thirri Elizabeta me njëfarë nxehtësie, — më hutoni jashtëzakonisht. Po t’ju duket si inkurajim ajo që kam thënë deri tani, s’di si ta shpreh refuzimin në mënyrë që t’ju bindë se është refuzim.

— Duhet të më lejoni të lajkatohem, kushërira ime e dashur, se refuzimi juaj i propozimit tim janë thjesht fjalë të zakonshme. Arsyet e mia për ta besuar janë shkurtimisht këto: nuk më duket se dora ime është e padenjë për pranimin tuaj, ose se jeta që mund t’ju ofroj do të ishte ndryshe veçse shumë e dëshirueshme. Pozita ime në jetë, lidhjet e mia me familjen de Burg dhe farefisnia me familjen tuaj janë rrethana shumë në favorin tim; dhe duhet të keni parasysh, për më tepër, se, megjithë hiret tuaja të shumta, s’është aspak e sigurt që do t’ju bëhet ndonjëherë ndonjë propozim tjetër martese. Paja juaj, për fat të keq, është aq e vogël, sa me shumë gjasë do t’i asgjësojë efektet e bukurisë dhe të cilësive tuaja të dashura. Meqë duhet të arrij në përfundimin se s’jeni serioze në refuzimin tuaj, do të zgjedh t’ia atribuoj dëshirës suaj për ta rritur dashurinë time me pritje, sipas zakonit të femrave elegante.

— Ju siguroj, zotëri, se s’kam asnjë pretendim për atë lloj elegance që konsiston në mundimin e një burri të respektuar. Do të preferoja të më bëhej komplimenti të besohesha si e sinqertë. Ju falënderoj përsëri e përsëri për nderin që më bëtë me propozimin tuaj, por ta pranoj është absolutisht e pamundur. Ndjenjat e mia e ndalojnë në çdo pikëpamje. A mund të flas më qartë? Mos më shihni tani si një femër elegante që ka ndër mend t’ju mundojë, por si një qenie e arsyeshme që thotë të vërtetën nga zemra.

— Jeni gjithmonë magjepsëse! — thirri ai me një ajër galanterie të ngathët; — dhe jam i bindur se, kur të miratohet nga autoriteti i shprehur i të dy prindërve tuaj të shkëlqyer, propozimi im s’do të mund të mos pranohet.

Para një këmbëngulje të tillë në vetëmashtrim të qëllimshëm, Elizabeta s’deshi të përgjigjej, dhe u tërhoq menjëherë e në heshtje; e vendosur që, po të vazhdonte ai t’i shihte refuzimet e saj të përsëritura si inkurajim lajkatues, t’i drejtohej babait, mohimi i të cilit mund të shprehej në një mënyrë që do të ishte vendimtare, dhe sjellja e të cilit të paktën s’mund të ngatërrohej me shtirjen e koketërinë e një femre elegante.

Shënime

1. Bëhet fjalë për obligacione shtetërore me interes katër për qind në vit. Një mijë paund i sillnin Elizabetës vetëm dyzet paund në vit, shumë pak për të jetuar si zonjë. ↩︎