Kapitulli VI · Krenari dhe paragjykim

Zonjat e Longbornit shkuan shpejt për vizitë te zonjat e Netherfildit. Vizita u kthye sipas rregullave. Sjelljet e këndshme të zonjushës Benet ia fituan gjithnjë e më shumë dashamirësinë zonjës Hërst dhe zonjushës Bingli; dhe, megjithëse nëna u gjykua e padurueshme dhe motrat e vogla as që ia vlente t’u flitej, ato shprehën dëshirën të njiheshin më mirë me dy më të mëdhatë. Xhejn e priti këtë vëmendje me kënaqësinë më të madhe; por Elizabeta vazhdonte të shihte mendjemadhësi në mënyrën si silleshin me të gjithë, mezi duke e përjashtuar edhe të motrën, dhe s’mund t’i donte; megjithëse mirësia e tyre ndaj Xhejnit, sado e vakët, kishte vlerën e vet, sepse me shumë gjasë vinte nga ndikimi i admirimit të vëllait. Kurdo që takoheshin, dukej qartë që ai e admironte vërtet; dhe asaj i dukej po aq qartë se Xhejn po i dorëzohej pëlqimit që kishte nisur të ndiente për të që në fillim, dhe ishte në rrugë për t’u dashuruar shumë; por mendonte me kënaqësi se këtë s’kishte gjasa ta zbulonte bota, sepse Xhejn bashkonte një forcë të madhe ndjenjash me një qetësi karakteri dhe një gëzim të njëtrajtshëm në sjellje, që do ta mbronin nga dyshimet e njerëzve kureshtarë. Këtë ia tha mikeshës së saj, zonjushës Lukas.

— Ndoshta, — u përgjigj Sharlota, — është e këndshme të mund ta mashtrosh botën në një rast të tillë; por ndonjëherë është e dëmshme të jesh kaq e përmbajtur. Nëse një grua ia fsheh dashurinë me të njëjtën mjeshtëri edhe atij që e do, mund ta humbasë rastin ta lidhë pas vetes; dhe atëherë do të jetë ngushëllim i dobët të besojë se edhe bota s’di asgjë. Pothuajse në çdo lidhje ka aq shumë mirënjohje a mendjemadhësi, sa nuk është e sigurt ta lësh ndonjërën në dorë të vetes. Të gjithë mund ta nisim lirisht: një pëlqim i lehtë është krejt i natyrshëm; por shumë pak prej nesh kanë aq zemër sa të dashurohen vërtet pa pasur nxitje. Nëntë herë nga dhjetë, një grua bën më mirë të tregojë më shumë dashuri nga ç’ndien. Binglit i pëlqen motra jote, pa dyshim; por mund të mos shkojë kurrë përtej pëlqimit, po s’e ndihmoi ajo.

— Po ajo e ndihmon, aq sa ia lejon natyra. Po e kuptoj unë sa e çmon, duhet të jetë vërtet budalla ai që të mos e kuptojë.

— Mos harro, Eliza, se ai s’e njeh natyrën e Xhejnit si ti.

— Por, kur një grua ka simpati për një burrë dhe nuk përpiqet ta fshehë, ai patjetër e kupton.

— Ndoshta e kupton, po ta shohë mjaft shpesh. Por, megjithëse Bingli dhe Xhejn takohen mjaft shpesh, kurrë s’rrinë bashkë shumë orë; dhe, meqë shihen gjithmonë në shoqëri të mëdha e të përziera, s’ka si çdo çast të kalojë duke biseduar me njëri-tjetrin. Prandaj Xhejn duhet ta shfrytëzojë sa më mirë çdo gjysmë ore kur mund ta ketë vëmendjen e tij. Kur të jetë e sigurt për të, do të ketë kohë të dashurohet sa të dojë.

— Plani yt është i mirë, — u përgjigj Elizabeta, — kur s’bëhet fjalë për gjë tjetër veç dëshirës për një martesë të mirë; dhe, sikur të isha e vendosur të gjeja një burrë të pasur, apo çfarëdo burri, guxoj të them se do ta ndiqja. Por këto s’janë ndjenjat e Xhejnit; ajo s’vepron me paramendim. Deri tani s’mund të jetë e sigurt as sa e pëlqen, as nëse ka arsye ta pëlqejë. E njeh vetëm dy javë. Kërceu katër valle me të në Meriton; e pa një mëngjes në shtëpinë e tij, dhe që atëherë ka darkuar katër herë në të njëjtën shoqëri me të. Kjo s’mjafton aspak për ta njohur karakterin e tij.

— Jo ashtu si e paraqet ti. Sikur vetëm të kishte darkuar me të, ndoshta do të kishte zbuluar vetëm nëse ka oreks të mirë; por mos harro që kanë kaluar bashkë edhe katër mbrëmje, dhe katër mbrëmje mund të bëjnë shumë.

— Po: këto katër mbrëmje u kanë mundësuar të vërtetojnë se të dyve u pëlqen më shumë vingt-un-i se commerce-i;¹ por për ndonjë tipar tjetër të rëndësishëm, s’besoj se është zbuluar ndonjë gjë e madhe.

— Epo, — tha Sharlota, — ia uroj Xhejnit me gjithë zemër të ketë sukses; dhe, sikur të martohej me të nesër, do të mendoja se ka po aq shanse për lumturi sa sikur ta studionte karakterin e tij për një vit të tërë. Lumturia në martesë është krejtësisht çështje fati. Edhe sikur natyrat e të dyve të njihen sa më mirë njëra me tjetrën, apo të jenë sa më të ngjashme që më parë, kjo s’ua shton aspak lumturinë. Ata gjithmonë vazhdojnë të ndryshojnë mjaftueshëm më pas, sa të kenë pjesën e tyre të mërzive; dhe është më mirë të dish sa më pak për të metat e njeriut me të cilin do të kalosh jetën.

— Më bën të qesh, Sharlotë; por kjo s’qëndron. E di vetë që s’qëndron, dhe që ti vetë s’do të veproje kurrë kështu.

E zënë me vëzhgimin e vëmendjes që zoti Bingli i tregonte së motrës, Elizabeta as që e dyshonte se ajo vetë po bëhej objekt i njëfarë interesi në sytë e mikut të tij. Zoti Darsi në fillim mezi kishte pranuar se ishte e bukur: e kishte parë pa admirim në ballo; dhe kur u takuan përsëri, e pa vetëm për ta kritikuar. Por, sapo ia bëri të qartë vetes dhe miqve se ajo mezi kishte një tipar të bukur në fytyrë, nisi të vinte re se fytyra e saj merrte një shprehje jashtëzakonisht inteligjente nga shikimi i bukur i syve të saj të errët. Këtij zbulimi i ndoqën të tjera, po aq poshtëruese. Megjithëse me sy kritik kishte gjetur më shumë se një mangësi në simetrinë e përsosur të trupit të saj, u detyrua të pranonte se shtati i saj ishte i lehtë e i këndshëm; dhe, ndonëse pohonte se sjelljet e saj s’ishin ato të shoqërisë së modës, e kishte kapur gazmendi i tyre i lirshëm. Për këtë ajo s’dinte asgjë: për të, ai ishte vetëm njeriu që s’bëhej i këndshëm askund dhe që s’e kishte gjetur atë mjaft të bukur për të kërcyer me të.

Ai nisi të dëshironte ta njihte më mirë; dhe, si hap drejt bisedës me të, u bë i vëmendshëm ndaj bisedave të saj me të tjerët. Kjo i ra në sy asaj. Ishte në shtëpinë e sir Uilliam Lukasit, ku ishte mbledhur një shoqëri e madhe.

— Ç’kërkon zoti Darsi, — i tha ajo Sharlotës, — që po dëgjon bisedën time me kolonel Forsterin?

— Kjo është një pyetje që vetëm zoti Darsi mund t’i përgjigjet.

— Por, po e bëri edhe një herë, do t’ia jap patjetër të kuptojë që e shoh ç’po bën. Ka një sy shumë tallës, dhe po s’u tregova unë e para e pacipë, shpejt do të filloj t’i trembem.

Kur ai iu afrua pak më vonë, edhe pse pa dhënë shenja se kishte ndër mend të fliste, zonjusha Lukas e sfidoi mikeshën t’ia përmendte këtë punë; dhe kjo e shtyu menjëherë Elizabetën ta bënte, kështu që u kthye nga ai dhe i tha:

— A nuk ju duk, zoti Darsi, që u shpreha jashtëzakonisht mirë tani pak, kur po e ngacmoja kolonel Forsterin të na jepte një ballo në Meriton?

— Me shumë energji; por është një temë që gjithmonë i jep energji një zonje.

— Jeni i ashpër me ne.

— Shpejt do të vijë radha e saj për t’u ngacmuar, — tha zonjusha Lukas. — Po e hap pianon, Eliza, dhe e di ç’vjen pas.

— Ç’krijesë e çuditshme që je si mikeshë! Gjithmonë do që të luaj e të këndoj para kujtdo e para të gjithëve! Sikur mendjemadhësia ime të kishte marrë rrugën e muzikës, do të ishe e paçmuar; por, ashtu si janë punët, me të vërtetë do të preferoja të mos ulesha para njerëzve që duhet ta kenë zakon të dëgjojnë muzikantët më të mirë. — Megjithatë, meqë zonjusha Lukas nuk hoqi dorë, shtoi: — Mirë pra; po qe se duhet, le të jetë. — Dhe, duke i hedhur një vështrim serioz zotit Darsit: — Ka një fjalë të urtë shumë të bukur, që këtu sigurisht e njohin të gjithë: „Ruaje frymën për të ftohur qullin“;² dhe unë do ta ruaj timen për ta fryrë këngën.

Interpretimi i saj ishte i këndshëm, megjithëse aspak i jashtëzakonshëm. Pas një a dy këngësh, dhe para se të mund t’u përgjigjej lutjeve të disave që të këndonte përsëri, në piano e zëvendësoi me padurim e motra, Meri, e cila, meqë ishte e vetmja jo e bukur në familje, ishte munduar shumë për të fituar dije e talente, dhe gjithmonë digjej nga dëshira t’i shfaqte.

Meri s’kishte as talent, as shije; dhe, megjithëse mendjemadhësia e kishte bërë të zellshme, i kishte dhënë gjithashtu një ajër pedanteje dhe një sjellje fodulle, që do ta kishin dëmtuar edhe një përsosmëri më të madhe nga ajo që kishte arritur ajo. Elizabetën, të lirshme e pa shtirje, e kishin dëgjuar me shumë më tepër kënaqësi, megjithëse s’luante as gjysmën aq mirë; dhe Meri, në fund të një koncerti të gjatë, u gëzua të blinte lavdërime e mirënjohje me melodi skoceze e irlandeze, me kërkesë të motrave më të vogla, të cilat, bashkë me disa nga fëmijët Lukas dhe dy a tre oficerë, u hodhën me zjarr në valle në njërin skaj të dhomës.

Zoti Darsi qëndronte pranë tyre, i indinjuar në heshtje nga një mënyrë e tillë e kalimit të mbrëmjes, që përjashtonte çdo bisedë, dhe ishte aq i zhytur në mendimet e veta, sa s’e vuri re që pranë tij ndodhej sir Uilliam Lukasi, derisa sir Uilliami nisi kështu:

— Ç’argëtim i mrekullueshëm për të rinjtë, zoti Darsi! Në fund të fundit, s’ka gjë si vallëzimi. E quaj një nga hollësitë e para të shoqërive të qytetëruara.

— Sigurisht, zotëri; dhe ka gjithashtu përparësinë që është në modë edhe ndër shoqëritë më pak të qytetëruara të botës: çdo i egër di të kërcejë.

Sir Uilliami vetëm buzëqeshi.

— Miku juaj kërcen mrekullisht, — vazhdoi ai pas pak, kur pa Binglin që iu bashkua grupit, — dhe s’kam dyshim se edhe ju jeni mjeshtër në këtë shkencë, zoti Darsi.

— Më patë të kërceja në Meriton, besoj, zotëri.

— Po, vërtet, dhe pamja më dha një kënaqësi jo të vogël. Kërceni shpesh në Shën Xhejms?

— Kurrë, zotëri.

— Nuk mendoni se do të ishte një kompliment i duhur për vendin?

— Është një kompliment që s’ia bëj asnjë vendi, kur mund ta shmang.

— Keni një shtëpi në Londër, me sa marr vesh?

Zoti Darsi u përkul.

— Dikur kam menduar të vendosem edhe vetë në Londër, sepse më pëlqen shoqëria e lartë; por s’isha krejt i sigurt që ajri i Londrës do t’i bënte mirë ledi Lukas.

Ai bëri një pushim, me shpresën se do të merrte përgjigje; por bashkëbiseduesi s’ishte i prirur t’i jepte; dhe, meqë pikërisht në atë çast Elizabeta po vinte drejt tyre, atij i lindi ideja të bënte diçka shumë galante, dhe i thirri:

— E dashur zonjushë Eliza, pse nuk kërceni? Zoti Darsi, duhet të më lejoni t’jua prezantoj këtë zonjushë si një shoqe vallëzimi shumë të dëshirueshme. S’mund të refuzoni të kërceni, jam i sigurt, kur keni përpara kaq bukuri.

Dhe, duke ia marrë dorën, do t’ia kishte dhënë zotit Darsi, i cili, megjithëse shumë i habitur, s’ishte aspak kundër ta merrte, kur ajo u tërhoq menjëherë dhe i tha sir Uilliamit, disi e turbulluar:

— Vërtet, zotëri, s’kam as ndërmendjen më të vogël të kërcej. Ju lutem mos mendoni se erdha këtej për të lypur një kavalier.

Zoti Darsi, me një korrektësi serioze, kërkoi t’i jepej nderi i dorës së saj, por më kot. Elizabeta ishte e vendosur; dhe as sir Uilliami, me përpjekjen e tij për ta bindur, s’ia lëkundi aspak vendimin.

— Ju shkëlqeni aq shumë në valle, zonjushë Eliza, sa është mizori të ma mohoni lumturinë t’ju shoh; dhe, megjithëse këtij zotërie s’i pëlqen ky argëtim në përgjithësi, s’mund të ketë asgjë kundër, jam i sigurt, të na bëjë qejfin për një gjysmë ore.

— Zoti Darsi është vetë mirësjellja, — tha Elizabeta duke buzëqeshur.

— Ashtu është, vërtet; por, duke pasur parasysh shkakun, e dashur zonjushë Eliza, s’mund të habitemi me mirësjelljen e tij; sepse kush do ta refuzonte një shoqe të tillë?

Elizabeta i hodhi një shikim dinak dhe u kthye mënjanë. Kundërshtimi i saj s’e kishte dëmtuar në sytë e zotërisë, dhe ai po mendonte për të me njëfarë kënaqësie, kur iu drejtua kështu zonjusha Bingli:

— E marr me mend ku i keni mendimet.

— Nuk besoj.

— Po mendoni sa e padurueshme do të ishte të kaloje shumë mbrëmje kështu, në një shoqëri të tillë; dhe, vërtet, jam krejt e mendimit tuaj. S’jam mërzitur kurrë më shumë! Ç’zbrazëti, e megjithatë ç’zhurmë; ç’hiç, e megjithatë ç’rëndësi i japin vetes gjithë këta njerëz! Ç’nuk do të jepja të dëgjoja kritikat tuaja për ta!

— Hamendja juaj është krejt e gabuar, ju siguroj. Mendja ime ishte e zënë me diçka më të këndshme. Po mendoja për kënaqësinë shumë të madhe që mund të japë një palë sy të bukur në fytyrën e një gruaje të hijshme.

Zonjusha Bingli ia nguli menjëherë sytë në fytyrë dhe i kërkoi t’i thoshte cila zonjë kishte nderin të frymëzonte mendime të tilla. Zoti Darsi u përgjigj me shumë guxim:

— Zonjusha Elizabeta Benet.

— Zonjusha Elizabeta Benet! — përsëriti zonjusha Bingli. — Jam e shtangur. Që kur është bërë kaq e preferuar? Dhe, ju lutem, kur duhet t’ju uroj për martesën?

— Pikërisht këtë pyetje prisja të ma bënit. Imagjinata e një zonje është shumë e shpejtë; kërcen nga admirimi te dashuria, nga dashuria te martesa, në një çast. E dija që do të më uronit.

— Jo, po qe se e merrni kaq seriozisht, do ta konsideroj punën krejt të mbaruar. Do të keni një vjehërr të mrekullueshme, vërtet, dhe sigurisht ajo do të jetë gjithmonë me ju në Pemberli.

Ai e dëgjonte me indiferencë të plotë, ndërsa ajo zgjodhi të argëtohej në këtë mënyrë; dhe, meqë qetësia e tij e bindi se s’kishte asnjë rrezik, mendjemprehtësia e saj rrodhi lirshëm.

Shënime

1. Vingt-un (frëngjisht „njëzet e një“) dhe commerce („tregti“): dy lojëra letrash me baste të vogla, të njohura në mbrëmjet familjare të kohës. Të dyja kërkonin më shumë fat sesa mendje, prandaj tallja e Elizabetës. ↩︎

2. Fjalë e urtë angleze: mos i harxho fjalët kot, ruaji për diçka më të dobishme. Elizabeta luan me të: ajo e ruan frymën për të kënduar. ↩︎