Kapitulli XXIX · Krenari dhe paragjykim

Triumfi i zotit Kollins, si pasojë e kësaj ftese, ishte i plotë. Mundësia për t’u treguar vizitorëve të mahnitur madhështinë e mbrojtëses së tij, dhe për t’i lënë të shihnin mirësjelljen e saj ndaj tij dhe së shoqes, ishte pikërisht ajo që kishte dëshiruar; dhe që një rast i tillë t’i jepej kaq shpejt ishte një shembull i tillë i mirëdashjes së ledi Katerinës, sa s’dinte si ta admironte mjaftueshëm.

— E pranoj, — tha ai, — që s’do të isha habitur aspak sikur Zonjëria e Saj të na kishte ftuar të dielën për të pirë çaj e për ta kaluar mbrëmjen në Rozings. Përkundrazi, duke njohur përzemërsinë e saj, e prisja që të ndodhte. Por kush mund ta kishte parashikuar një vëmendje të tillë? Kush mund ta kishte përfytyruar që do të merrnim një ftesë për drekë atje (një ftesë, për më tepër, që përfshin gjithë shoqërinë) kaq menjëherë pas mbërritjes suaj?

— Unë habitem më pak me atë që ka ndodhur, — u përgjigj sir Uilliami, — për shkak të asaj njohjeje që më ka lejuar të fitoj pozita ime në jetë për atë që janë vërtet sjelljet e të mëdhenjve. Në oborr, shembuj të tillë edukate elegante s’janë të rrallë.

Gjatë gjithë ditës dhe të nesërmen në mëngjes mezi u fol për gjë tjetër veç vizitës në Rozings. Zoti Kollins po i mësonte me kujdes ç’duhej të prisnin, që pamja e sallave të tilla, e kaq shumë shërbëtorëve dhe e një dreke kaq madhështore të mos i tronditte krejt.

Kur zonjat po ndaheshin për t’u veshur, ai i tha Elizabetës:

— Mos u shqetësoni, kushërira ime e dashur, për veshjen tuaj. Ledi Katerina është shumë larg nga të kërkuarit tek ne atë elegancë veshjeje që u ka hije asaj dhe vajzës së saj. Do t’ju këshilloja vetëm të vishni ç’keni nga rrobat më të mirë se të tjerat; s’ka nevojë për asgjë më shumë. Ledi Katerina s’do të mendojë më keq për ju që jeni veshur thjesht. Asaj i pëlqen që dallimi i rangut të ruhet.

Ndërsa ato po visheshin, ai erdhi dy a tri herë te dyert e tyre, për t’i këshilluar të nxitonin, sepse ledi Katerina e kundërshtonte shumë që ta linin të priste për drekë. Përshkrime kaq të frikshme të Zonjërisë së Saj dhe të mënyrës së saj të jetesës e trembën krejt Maria Lukasin, e cila ishte mësuar pak me shoqërinë; dhe e priste prezantimin në Rozings me po aq ankth sa i ati prezantimin në oborrin e Shën Xhejmsit.

Meqë moti ishte i bukur, bënë një shëtitje të këndshme rreth gjysmë milje përmes parkut. Çdo park ka bukurinë dhe pamjet e veta; dhe Elizabeta pa shumë gjëra që i pëlqyen, megjithëse s’mundi të ngazëllohej aq sa priste zoti Kollins që ta frymëzonte skena, dhe u prek vetëm lehtë nga numërimi që ai u bëri dritareve në ballinën e shtëpisë dhe nga tregimi se sa i kishte kushtuar fillimisht sir Luis de Burgut gjithë xhamaria.

Kur u ngjitën shkallët drejt hollit, alarmi i Marias rritej çdo çast, dhe as sir Uilliami s’dukej krejt i qetë. Elizabetës nuk i mungoi guximi. S’kishte dëgjuar asgjë për ledi Katerinën që ta bënte të frikshme për ndonjë talent të jashtëzakonshëm a për ndonjë virtyt të mrekullueshëm, dhe madhështinë e thjeshtë të parave e të rangut mendonte se mund ta shihte pa u dridhur.

Nga holli i hyrjes, të cilit zoti Kollins ua tregoi me një ajër ngazëllimi përmasat e bukura dhe zbukurimet e përfunduara, ndoqën shërbëtorët përmes një paradhome deri në dhomën ku rrinin ledi Katerina, vajza e saj dhe zonja Xhenkinson. Zonjëria e Saj, me shumë mirëdashje, u ngrit për t’i pritur; dhe, meqë zonja Kollins ishte marrë vesh me burrin që detyra e prezantimit të ishte e saja, ajo u krye siç duhej, pa asnjë nga ato ndjesa e falënderime që ai do t’i kishte quajtur të domosdoshme.

Megjithëse kishte qenë në oborrin e Shën Xhejmsit, sir Uilliami u shtang aq krejtësisht nga madhështia përreth, sa pati guxim vetëm sa për të bërë një përkulje shumë të thellë dhe për të zënë vend pa thënë asnjë fjalë; dhe e bija, e trembur gati sa të humbte mendjen, u ul në buzë të karriges, pa ditur nga të shikonte. Elizabeta e gjeti veten krejt në lartësinë e skenës, dhe mundi t’i vëzhgonte qetësisht tri zonjat para saj. Ledi Katerina ishte një grua e gjatë dhe e madhe, me tipare të theksuara, që dikur mund të kishin qenë të bukura. Pamja e saj s’të afronte, dhe as mënyra si i priti s’ishte e tillë që t’i bënte vizitorët të harronin rangun e tyre më të ulët. S’e bënte të frikshme heshtja: por çdo gjë që thoshte, e thoshte me një ton aq autoritar, sa tregonte vetërëndësinë e saj, dhe ia solli menjëherë Elizabetës ndër mend zotin Uikam; dhe, nga vëzhgimi i gjithë ditës, besoi se ledi Katerina ishte pikërisht ashtu siç e kishte paraqitur ai.

Kur, pasi e shqyrtoi nënën, në fytyrën dhe qëndrimin e së cilës gjeti shpejt njëfarë ngjashmërie me zotin Darsi, i ktheu sytë nga e bija, gati sa s’iu bashkua habisë së Marias që ajo ishte kaq e hollë e kaq e vogël. As në trup, as në fytyrë s’kishte ndonjë ngjashmëri mes dy zonjave. Zonjusha de Burg ishte e zbehtë dhe e sëmurë: tiparet e saj, megjithëse jo të shëmtuara, ishin të parëndësishme; dhe fliste shumë pak, veçse me zë të ulët me zonjën Xhenkinson, në pamjen e së cilës s’kishte asgjë të veçantë, dhe e cila ishte krejt e zënë duke dëgjuar ç’thoshte ajo dhe duke i vendosur në drejtimin e duhur një paravan të vogël para syve.

Pasi ndenjën ulur pak minuta, i dërguan të gjithë te njëra nga dritaret për të admiruar pamjen; zoti Kollins i shoqëroi për t’ua treguar bukuritë, dhe ledi Katerina i njoftoi me mirësi se në verë ia vlente shumë më tepër ta shikoje.

Dreka ishte jashtëzakonisht e bukur, dhe aty ishin të gjithë shërbëtorët dhe të gjitha sendet e argjendarisë që kishte premtuar zoti Kollins; dhe, siç e kishte parashikuar, ai zuri vend në fund të tryezës, me dëshirën e Zonjërisë së Saj, dhe dukej sikur e ndiente se jeta s’mund t’i jepte asgjë më të madhe. Priste mish, hante e lavdëronte me një zell të ngazëllyer; dhe çdo gjellë lavdërohej së pari prej tij, e pastaj nga sir Uilliami, që tani ishte përmendur mjaft sa të përsëriste si jehonë çdo gjë që thoshte dhëndri i tij, në një mënyrë që Elizabeta habitej si e duronte ledi Katerina. Por ledi Katerina dukej e kënaqur nga admirimi i tyre i tepruar, dhe lëshonte buzëqeshje shumë të hirshme, sidomos kur ndonjë gjellë e tryezës dilte e re për ta. Shoqëria s’dha shumë bisedë. Elizabeta ishte gati të fliste sa herë që kishte një hapësirë, por ishte ulur mes Sharlotës dhe zonjushës de Burg; e para ishte e zënë duke dëgjuar ledi Katerinën, dhe e dyta s’i tha asnjë fjalë gjatë gjithë drekës. Zonja Xhenkinson ishte e zënë kryesisht duke vëzhguar sa pak hante zonjusha de Burg, duke e nxitur të provonte ndonjë gjellë tjetër dhe duke pasur frikë se mos ishte e sëmurë. Maria e mendonte të folurit krejt të pamundur, dhe zotërinjtë s’bënin gjë tjetër veç hanin e admironin.

Kur zonjat u kthyen në sallon, s’kishte shumë për të bërë veç të dëgjonin ledi Katerinën të fliste, gjë që ajo e bëri pa pushim derisa erdhi kafeja, duke dhënë mendimin për çdo temë në një mënyrë aq të prerë, sa tregonte se s’ishte mësuar që gjykimi i saj të kundërshtohej. E pyeti Sharlotën për punët e shtëpisë me familjaritet e me hollësi, dhe i dha shumë këshilla si t’i drejtonte të gjitha; i tha si duhej rregulluar çdo gjë në një familje kaq të vogël sa e saja, dhe i dha udhëzime për kujdesin e lopëve dhe të pulave. Elizabeta pa se asgjë s’ishte nën vëmendjen e kësaj zonje të madhe, po t’i jepte rast t’u diktonte të tjerëve. Në pushimet e bisedës me zonjën Kollins, ajo u bëri një sërë pyetjesh Marias dhe Elizabetës, por sidomos kësaj të fundit, për lidhjet e së cilës dinte më pak, dhe për të cilën i vërejti zonjës Kollins se ishte një vajzë shumë e hijshme dhe e bukur. E pyeti në kohë të ndryshme sa motra kishte, nëse ishin më të mëdha apo më të vogla se ajo, nëse ndonjëra kishte gjasa të martohej, nëse ishin të bukura, ku ishin shkolluar, ç’karrocë mbante babai i saj dhe cili kishte qenë mbiemri i nënës para martesës. Elizabeta e ndjeu gjithë paturpësinë e pyetjeve të saj, por iu përgjigj shumë qetësisht. Pastaj ledi Katerina vërejti:

— Prona e babait tuaj i takon zotit Kollins me trashëgimi të detyruar, më duket? Për hatrin tuaj, — duke u kthyer nga Sharlota, — më vjen mirë; por përndryshe s’shoh asnjë arsye për t’ia hequr pronat linjës femërore. Në familjen e sir Luis de Burgut s’u pa e nevojshme. I bini pianos dhe këndoni, zonjushë Benet?

— Pak.

— Oh, atëherë, një ditë a një tjetër do të jemi të lumtur t’ju dëgjojmë. Instrumenti ynë është i shkëlqyer, ndoshta më i mirë se… do ta provoni një ditë. Motrat tuaja i bien pianos dhe këndojnë?

— Njëra po.

— Pse s’mësuat të gjitha? Duhej të kishit mësuar të gjitha. Zonjushat Ueb i bien të gjitha, dhe babai i tyre s’ka të ardhura aq të mira sa i juaji. Vizatoni?

— Jo, fare.

— Si, asnjëra prej jush?

— Asnjëra.

— Kjo është shumë e çuditshme. Por supozoj se s’patët mundësi. Nëna juaj duhej t’ju kishte çuar në Londër çdo pranverë që të përfitonit nga mësuesit.

— Nëna ime s’do të kishte kundërshtim, por babai e urren Londrën.

— Ju ka lënë guvernantja?

— S’kemi pasur kurrë guvernante.

— Pa guvernante! Si ishte e mundur? Pesë vajza të rritura në shtëpi pa guvernante! S’kam dëgjuar kurrë një gjë të tillë. Nëna juaj duhet të ketë qenë krejt skllave e edukimit tuaj.

Elizabeta mezi e mbajti buzëqeshjen kur e siguroi se nuk kishte qenë kështu.

— Atëherë kush ju mësoi? Kush kujdesej për ju? Pa guvernante, duhet të keni qenë të lëna pas dore.

— Krahasuar me disa familje, besoj se ishim; por atyre prej nesh që donin të mësonin s’u mungoi kurrë mundësia. Na nxitnin gjithmonë të lexonim, dhe kishim të gjithë mësuesit që duheshin. Ato që zgjidhnin të ishin përtace, sigurisht mund të ishin.

— Po, pa dyshim: por pikërisht këtë e pengon një guvernante; dhe, sikur ta kisha njohur nënën tuaj, do ta kisha këshilluar me ngulm të merrte një. Gjithmonë them se në edukim s’mund të bëhet asgjë pa mësim të vazhdueshëm e të rregullt, dhe askush tjetër veç një guvernanteje s’mund ta japë. Është e mrekullueshme sa shumë familje kam pajisur në këtë mënyrë. Gjithmonë më vjen mirë ta vendos mirë një të re. Katër mbesa të zonjës Xhenkinson janë vendosur shumë mirë falë meje; dhe vetëm ditën tjetër rekomandova një të re tjetër, që ma përmendën vetëm rastësisht, dhe familja është krejt e kënaqur me të. Zonja Kollins, ju thashë që ledi Metkaf erdhi dje të më falënderonte? E gjen zonjushën Poup një thesar. „Ledi Katerinë,“ më tha, „më keni dhënë një thesar.“ A janë në shoqëri ndonjëra nga motrat tuaja më të vogla, zonjushë Benet?

— Po, zonjë, të gjitha.

— Të gjitha! Si, të pesta në shoqëri njëherësh? Shumë e çuditshme! Dhe ju vetëm e dyta. Të voglat në shoqëri para se të martohen të mëdhatë! Motrat tuaja më të vogla duhet të jenë shumë të reja?

— Po, më e vogla s’ka mbushur gjashtëmbëdhjetë. Ndoshta ajo është tepër e re për të qenë shumë në shoqëri. Por vërtet, zonjë, mendoj se do të ishte shumë e padrejtë për motrat më të vogla të mos kishin pjesën e tyre të shoqërisë e të argëtimit, vetëm sepse më të mëdhatë mund të mos kenë mundësinë a dëshirën të martohen herët. E fundit e lindur ka po aq të drejtë për kënaqësitë e rinisë sa e para. Dhe të mbahesh prapa për një arsye të tillë! Mendoj se s’do të kishte shumë gjasa të nxiste dashurinë mes motrave apo delikatesën e mendjes.

— Për fjalë të nderit, — tha Zonjëria e Saj, — e jepni mendimin tuaj shumë prerë për një njeri kaq të ri. Ju lutem, sa vjeçe jeni?

— Me tri motra më të vogla të rritura, — u përgjigj Elizabeta duke buzëqeshur, — Zonjëria Juaj vështirë se mund të presë që ta pranoj.

Ledi Katerina dukej krejt e habitur që s’mori një përgjigje të drejtpërdrejtë; dhe Elizabeta dyshoi se ishte krijesa e parë që kishte guxuar ndonjëherë të luante me një paturpësi kaq dinjitoze.

— S’mund të jeni më shumë se njëzet vjeçe, jam e sigurt; prandaj s’keni pse ta fshihni moshën.

— S’kam mbushur njëzet e një.

Kur u bashkuan zotërinjtë dhe mbaroi çaji, u vendosën tryezat e letrave. Ledi Katerina, sir Uilliami dhe zoti e zonja Kollins u ulën për kadrijë; dhe, meqë zonjusha de Burg zgjodhi të luante kasino,¹ dy vajzat patën nderin ta ndihmonin zonjën Xhenkinson të plotësonte tryezën e saj. Tryeza e tyre ishte jashtëzakonisht e mërzitshme. Mezi u tha ndonjë rrokje që s’kishte të bënte me lojën, përveç kur zonja Xhenkinson shprehte frikën se mos zonjushës de Burg i ishte tepër nxehtë a tepër ftohtë, apo kishte tepër a shumë pak dritë. Në tryezën tjetër ndodhi shumë më tepër. Ledi Katerina fliste zakonisht: duke treguar gabimet e tre të tjerëve, ose duke rrëfyer ndonjë anekdotë për veten. Zoti Kollins ishte i zënë duke pajtuar me çdo gjë që thoshte Zonjëria e Saj, duke e falënderuar për çdo fishë që fitonte dhe duke kërkuar ndjesë kur mendonte se fitonte tepër. Sir Uilliami s’foli shumë. Po e mbushte kujtesën me anekdota dhe me emra fisnikësh.

Kur ledi Katerina dhe vajza e saj luajtën sa deshën, tryezat u shpërndanë, zonjës Kollins iu ofrua karroca, ajo e pranoi me mirënjohje, dhe karroca u porosit menjëherë. Pastaj shoqëria u mblodh rreth zjarrit për të dëgjuar ledi Katerinën të vendoste ç’mot do të kishin të nesërmen. Nga këto udhëzime i thirri ardhja e karrocës; dhe, me shumë fjalime mirënjohjeje nga ana e zotit Kollins dhe me po aq përkulje nga ana e sir Uilliamit, u larguan. Sapo u larguan nga dera, kushëriri i kërkoi Elizabetës të jepte mendimin për gjithçka që kishte parë në Rozings, të cilin ajo, për hatrin e Sharlotës, e bëri më të favorshëm nga ç’ishte në të vërtetë. Por lavdërimi i saj, megjithëse i kushtoi njëfarë mundimi, s’mund ta kënaqte aspak zotin Kollins, dhe ai shumë shpejt u detyrua ta merrte vetë në dorë lavdërimin e Zonjërisë së Saj.

Shënime

1. Cassino (italisht casino): lojë letrash për dy deri në katër lojtarë, shumë më e thjeshtë se kadrija. ↩︎