Kapitulli XLIV · Krenari dhe paragjykim

Elizabeta e kishte vendosur me vete që zoti Darsi do ta sillte motrën për ta vizituar pikërisht të nesërmen e mbërritjes së saj në Pemberli; dhe prandaj ishte e vendosur të mos largohej nga hani gjatë gjithë atij mëngjesi. Por përfundimi i saj qe i gabuar; sepse këta vizitorë erdhën pikërisht mëngjesin pas mbërritjes së tyre në Lambton. Kishin shëtitur nëpër vend me disa nga miqtë e tyre të rinj, dhe sapo ishin kthyer në han për t’u veshur për drekë te e njëjta familje, kur zhurma e një karroce i tërhoqi te një dritare, dhe panë një zotëri dhe një zonjë që po vinin nëpër rrugë me një karrocë të lehtë me dy rrota. Elizabeta, duke e njohur menjëherë uniformën e shërbëtorëve, e mori me mend ç’do të thoshte, dhe u shkaktoi të afërmve një habi jo të vogël kur u tregoi nderin që priste. Daja dhe tezja mbetën të mahnitur; dhe sikleti në mënyrën si fliste ajo, bashkë me vetë rrethanën dhe me shumë rrethana të ditës së mëparshme, u hapi atyre një ide të re për këtë punë. Asgjë s’ua kishte sugjeruar më parë, por tani e ndien se s’kishte mënyrë tjetër për t’i shpjeguar vëmendje të tilla nga një anë e tillë, veçse duke supozuar një simpati për mbesën e tyre. Ndërsa këto ide të sapolindura po u kalonin nëpër kokë, trazimi i ndjenjave të Elizabetës rritej çdo çast. Ishte krejt e habitur nga shqetësimi i saj; por, mes shkaqeve të tjera të ankthit, kishte frikë se mos simpatia e vëllait kishte thënë tepër në favorin e saj; dhe, më e etur se zakonisht për të pëlqyer, natyrisht dyshonte se çdo aftësi për të pëlqyer do ta braktiste.

U tërhoq nga dritarja, nga frika se mos e shihnin; dhe, ndërsa ecte lart e poshtë dhomës duke u përpjekur të qetësohej, pa te daja dhe tezja shikime të tilla habie pyetëse sa e bënë çdo gjë më keq.

U shfaqën zonjusha Darsi dhe i vëllai, dhe u bë ky prezantim i frikshëm. Me habi pa Elizabeta se e njohura e saj e re ishte të paktën po aq e sikletosur sa ajo vetë. Që kur kishte ardhur në Lambton, kishte dëgjuar se zonjusha Darsi ishte jashtëzakonisht krenare; por vëzhgimi i pak minutave e bindi se ishte vetëm jashtëzakonisht e druajtur. E kishte të vështirë t’i nxirrte qoftë edhe një fjalë përtej një njërrokëshi.

Zonjusha Darsi ishte e gjatë, dhe më e madhe se Elizabeta; dhe, megjithëse pak më shumë se gjashtëmbëdhjetë vjeçe, trupi i saj ishte formuar, dhe pamja e saj ishte femërore dhe e hijshme. Ishte më pak e bukur se i vëllai, por në fytyrën e saj kishte mend e humor të mirë, dhe sjelljet i kishte krejt të thjeshta e të buta. Elizabeta, që kishte pritur të gjente tek ajo një vëzhguese po aq të mprehtë e të shkujdesur sa kishte qenë ndonjëherë zoti Darsi, u lehtësua shumë kur dalloi ndjenja kaq të ndryshme.

S’kishin ndenjur shumë bashkë kur Darsi i tha se edhe Bingli po vinte për ta vizituar; dhe ajo mezi pati kohë të shprehte kënaqësinë e të përgatitej për një vizitor të tillë, kur u dëgjua në shkallë hapi i shpejtë i Binglit, dhe pas një çasti ai hyri në dhomë. Gjithë zemërimi i Elizabetës kundër tij ishte zhdukur prej kohësh; por, edhe sikur të ndiente ende ndonjë, mezi do t’i kishte qëndruar përzemërsisë së pashtirë me të cilën ai u shpreh kur e pa përsëri. Pyeti në mënyrë miqësore, megjithëse të përgjithshme, për familjen e saj, dhe shikonte e fliste me të njëjtën lirshmëri të qeshur si gjithmonë.

Për zotin dhe zonjën Gardiner, ai s’ishte një personazh shumë më pak interesant se për të. Prej kohësh kishin dashur ta shihnin. Në të vërtetë, gjithë shoqëria para tyre ngjalli një vëmendje të gjallë. Dyshimet që sapo kishin lindur për zotin Darsi dhe mbesën e tyre ua drejtuan vëzhgimin nga secili me një hetim të zjarrtë, megjithëse të kujdesshëm; dhe shpejt nxorën nga ky hetim bindjen e plotë se të paktën njëri prej tyre e dinte ç’do të thoshte të doje. Për ndjenjat e zonjës mbetën pak në dyshim; por që zotëria ishte plot admirim ishte mjaft e qartë.

Elizabeta, nga ana e saj, kishte shumë për të bërë. Donte t’i vërtetonte ndjenjat e secilit nga vizitorët, donte t’i qetësonte të vetat dhe t’u pëlqente të gjithëve; dhe në këtë qëllim të fundit, ku kishte më shumë frikë se do të dështonte, ishte më e sigurt për sukses, sepse ata të cilëve përpiqej t’u jepte kënaqësi ishin që më parë të prirur në favorin e saj. Bingli ishte gati, Xhorxhiana e etur, dhe Darsi i vendosur, të kënaqeshin.

Duke parë Binglin, mendimet i fluturuan natyrisht te e motra; dhe oh! Sa me zjarr dëshironte të dinte nëse ndonjë nga mendimet e tij drejtohej në të njëjtën mënyrë. Ndonjëherë mund të përfytyronte se ai fliste më pak se herët e tjera, dhe një a dy herë u kënaq me idenë se, ndërsa e shikonte, po përpiqej të gjente një ngjashmëri. Por, megjithëse kjo mund të ishte e përfytyruar, s’mund të mashtrohej për sjelljen e tij ndaj zonjushës Darsi, që ishte ngritur si rivale e Xhejnit. Nga asnjëra anë s’u shfaq ndonjë shikim që të fliste për një respekt të veçantë. Asgjë s’ndodhi mes tyre që mund t’i justifikonte shpresat e motrës së tij. Për këtë pikë u kënaq shpejt; dhe para se të ndaheshin ndodhën dy a tri rrethana të vogla që, në interpretimin e saj të shqetësuar, tregonin një kujtim të Xhejnit jo pa ngjyrë dhembshurie, dhe një dëshirë për të thënë më shumë që mund të çonte te përmendja e saj, sikur të guxonte. Në një çast kur të tjerët po flisnin mes tyre, ai i vërejti, me një ton që kishte diçka keqardhjeje të vërtetë, se „kishte shumë kohë që s’kishte pasur kënaqësinë ta shihte“; dhe, para se ajo të përgjigjej, shtoi: „Kanë kaluar më shumë se tetë muaj. S’jemi takuar që më 26 nëntor, kur po kërcenim të gjithë bashkë në Netherfild.“

Elizabeta u kënaq kur pa se kujtesa e tij ishte kaq e saktë; dhe më vonë ai gjeti rastin ta pyeste, kur s’i kushtonte vëmendje askush nga të tjerët, nëse të gjitha motrat e saj ishin në Longborn. S’kishte shumë në këtë pyetje, as në vërejtjen e mëparshme; por kishte një shikim e një mënyrë që u jepnin kuptim.

S’ishte shpesh që mund t’i kthente sytë nga vetë zoti Darsi; por, sa herë që i hidhte një vështrim, shihte një shprehje mirësjelljeje të përgjithshme, dhe në gjithçka që thoshte dëgjonte një ton aq larg nga kryelartësia a përbuzja për shokët e tij, sa u bind se përmirësimi i sjelljeve që kishte parë dje, sado i përkohshëm që të dilte, të paktën kishte jetuar më shumë se një ditë. Kur e pa kështu duke kërkuar njohjen dhe duke synuar mendimin e mirë të njerëzve me të cilët, pak muaj më parë, çdo marrëdhënie do të kishte qenë turp; kur e pa kështu të sjellshëm, jo vetëm me të, por me vetë të afërmit që i kishte përbuzur hapur, dhe kujtoi skenën e tyre të fundit të ndezur në shtëpinë famullitare të Hansfordit, ndryshimi, shndërrimi ishte kaq i madh, dhe i bëri përshtypje kaq të fortë mendjes, sa mezi arriti ta mbante habinë që të mos dukej. Kurrë, as në shoqërinë e miqve të tij të dashur në Netherfild, as të të afërmve të tij dinjitozë në Rozings, s’e kishte parë kaq të etur për të pëlqyer, kaq të lirë nga vetërëndësia apo nga rezerva e ngurtë, sa tani, kur suksesi i përpjekjeve të tij s’mund të sillte asnjë rëndësi, dhe kur madje njohja me ata të cilëve u drejtoheshin vëmendjet e tij do t’i tërhiqte talljen e qortimin e zonjave si të Netherfildit, ashtu edhe të Rozingsit.

Vizitorët ndenjën me ta më shumë se gjysmë ore; dhe, kur u ngritën të iknin, zoti Darsi i kërkoi motrës t’i bashkohej për të shprehur dëshirën e tyre për t’i pasur zotin dhe zonjën Gardiner, si edhe zonjushën Benet, për drekë në Pemberli, para se të largoheshin nga krahina. Zonjusha Darsi, megjithëse me një druajtje që tregonte se s’e kishte shumë zakon të bënte ftesa, iu bind me gatishmëri. Zonja Gardiner e shikoi mbesën, duke dashur të dinte si ishte e prirur ajo, që e prekte më shumë ftesa, ta pranonte, por Elizabeta e kishte kthyer kokën mënjanë. Megjithatë, duke supozuar se kjo shmangie e qëllimshme tregonte më shumë një siklet të çastit sesa ndonjë mospëlqim për propozimin, dhe duke parë te burri, që e donte shoqërinë, një gatishmëri të plotë për ta pranuar, guxoi të zotohej për pjesëmarrjen e saj, dhe u caktua pasnesër.

Bingli shprehu kënaqësi të madhe për sigurinë që do ta shihte përsëri Elizabetën, sepse kishte ende shumë për t’i thënë dhe shumë pyetje për të bërë për të gjithë miqtë e tyre në Hertfordshir. Elizabeta, duke i interpretuar të gjitha këto si dëshirë për ta dëgjuar të fliste për të motrën, u kënaq; dhe për këtë, si edhe për disa arsye të tjera, kur vizitorët ikën, e gjeti veten në gjendje ta shihte gjysmëorën e fundit me njëfarë kënaqësie, megjithëse, ndërsa po kalonte, e kishte shijuar pak. E etur të ishte vetëm, dhe nga frika e pyetjeve a e aludimeve të dajës dhe tezes, ndenji me ta vetëm sa për të dëgjuar mendimin e tyre të favorshëm për Binglin, dhe pastaj nxitoi të vishej.

Por s’kishte arsye t’i trembej kureshtjes së zotit dhe zonjës Gardiner; s’ishte dëshira e tyre ta detyronin të fliste. Ishte e qartë se ajo e njihte zotin Darsi shumë më mirë nga ç’kishin pasur ndonjë ide më parë; ishte e qartë se ai ishte shumë i dashuruar me të. Panë shumë gjëra interesante, por asgjë që të justifikonte pyetje.

Për zotin Darsi tani ishte një shqetësim të mendonin mirë; dhe, deri ku arrinte njohja e tyre, s’kishte asnjë të metë për të gjetur. S’mund të mos preken nga mirësjellja e tij; dhe, sikur ta kishin nxjerrë karakterin e tij nga ndjenjat e veta dhe nga raporti i shërbyeses, pa iu referuar ndonjë rrëfimi tjetër, rrethi në Hertfordshir ku njihej ai s’do ta kishte njohur si zotin Darsi. Megjithatë, tani kishte një interes për t’i besuar shërbyeses kryesore; dhe shpejt e kuptuan se autoriteti i një shërbëtoreje që e njihte që kur ishte katër vjeç, dhe sjelljet e së cilës tregonin respektueshmëri, s’duhej hedhur poshtë me nxitim. As në lajmet e miqve të tyre në Lambton s’kishte ndodhur gjë që t’ia pakësonte peshën ndjeshëm. S’kishin për ta akuzuar për gjë tjetër veç krenarisë; krenari ndoshta kishte, dhe, po të mos kishte, sigurisht do t’ia vishnin banorët e një qyteze të vogël me pazar, ku familja s’bënte vizita. Megjithatë, pranohej se ishte njeri bujar dhe bënte shumë të mira mes të varfërve.

Sa për Uikamin, udhëtarët panë shpejt se atje s’e çmonin shumë; sepse, megjithëse pjesa më e madhe e punëve të tij me të birin e mbrojtësit kuptohej vetëm pjesërisht, ishte megjithatë një fakt i njohur që, kur la Derbishirin, kishte lënë pas shumë borxhe, të cilat zoti Darsi i shlyente më pas.

Sa për Elizabetën, këtë mbrëmje mendimet i ishin në Pemberli më shumë se mbrëmjen e kaluar; dhe mbrëmja, megjithëse ndërsa kalonte dukej e gjatë, s’ishte mjaft e gjatë për t’i përcaktuar ndjenjat ndaj njërit në atë pallat; dhe ndenji zgjuar dy orë të tëra, duke u përpjekur t’i kuptonte. Sigurisht që s’e urrente. Jo; urrejtja ishte zhdukur prej kohësh, dhe gati po aq kohë kishte që ishte turpëruar se kishte ndier ndonjëherë kundër tij një mospëlqim që mund të quhej kështu. Respekti i krijuar nga bindja për cilësitë e tij të vlefshme, megjithëse në fillim i pranuar me pahir, kishte ca kohë që s’ishte më i neveritshëm për ndjenjat e saj; dhe tani ishte rritur në diçka më miqësore nga dëshmia kaq shumë në favorin e tij, që e nxirrte natyrën e tij në një dritë kaq të dashur, që kishte dhënë dita e djeshme. Por mbi të gjitha, mbi respektin e vlerësimin, kishte brenda saj një motiv dashamirësie që s’mund të anashkalohej. Ishte mirënjohja; mirënjohja, jo vetëm sepse e kishte dashur dikur, por sepse e donte ende mjaft sa t’ia falte gjithë nervozizmin e hidhërimin e mënyrës si e kishte refuzuar, dhe të gjitha akuzat e padrejta që e shoqëruan refuzimin. Ai që, kishte qenë e bindur, do ta shmangte si armikun e tij më të madh, në këtë takim të rastit dukej shumë i etur ta ruante njohjen; dhe, pa ndonjë shfaqje të pahijshme dashurie, apo ndonjë veçori sjelljeje që të kishte të bënte vetëm me ta të dy, po kërkonte mendimin e mirë të miqve të saj dhe ishte i vendosur ta njihte me motrën e tij. Një ndryshim i tillë te një njeri me kaq shumë krenari ngjallte jo vetëm habi, por edhe mirënjohje; sepse duhej t’i atribuohej dashurisë, dashurisë së zjarrtë; dhe, si e tillë, përshtypja e saj tek ajo ishte e një lloji që duhej inkurajuar, si aspak e pakëndshme, megjithëse s’mund të përcaktohej saktë. E respektonte, e vlerësonte, i ishte mirënjohëse, ndiente një interes të vërtetë për mirëqenien e tij; dhe donte vetëm të dinte sa dëshironte që ajo mirëqenie të varej prej saj, dhe sa do të ishte për lumturinë e të dyve që ajo ta përdorte fuqinë, që fantazia i thoshte se e kishte ende, për ta shtyrë atë të përtërinte propozimin.

Në mbrëmje ishte vendosur mes tezes dhe mbesës që një mirësjellje kaq e jashtëzakonshme si ajo e zonjushës Darsi, që kishte ardhur t’i vizitonte pikërisht ditën kur mbërriti në Pemberli (sepse kishte mbërritur vetëm për një mëngjes të vonë), duhej imituar, megjithëse s’mund të barazohej, me ndonjë përpjekje mirësjelljeje nga ana e tyre; dhe, prandaj, se do të ishte shumë e përshtatshme ta vizitonin në Pemberli të nesërmen në mëngjes. Do të shkonin, pra. Elizabeta u kënaq; megjithëse, kur e pyeti veten për arsyen, kishte shumë pak për t’u përgjigjur.

Zoti Gardiner i la pak pas mëngjesit. Plani i peshkimit ishte përtërirë një ditë më parë, dhe ishte rënë dakord prerë që ai të takohej me disa nga zotërinjtë në Pemberli deri në mesditë.