Kapitulli LVI · Krenari dhe paragjykim

Një mëngjes, rreth një javë pasi ishte bërë fejesa e Binglit me Xhejnin, ndërsa ai dhe gratë e familjes po rrinin bashkë në dhomën e ngrënies, vëmendjen ua tërhoqi papritur nga dritarja zhurma e një karroce; dhe panë një karrocë me katër kuaj që po vinte nëpër lëndinë. Ishte tepër herët në mëngjes për vizitorë; dhe, për më tepër, karroca s’i ngjante asaj të ndonjë prej fqinjëve të tyre. Kuajt ishin të postës; dhe as karroca, as uniforma e shërbëtorit që i printe, s’u ishin të njohura. Megjithatë, meqë ishte e sigurt se po vinte dikush, Bingli e bindi menjëherë zonjushën Benet ta shmangte ngujimin e një ndërhyrjeje të tillë dhe të dilte me të të shëtisnin mes shkurreve. Të dy u nisën; dhe hamendjet e tri të mbeturave vazhduan, megjithëse me pak kënaqësi, derisa dera u hap me hov dhe hyri vizitorja. Ishte ledi Katerinë de Burg.

Sigurisht, të gjitha kishin ndër mend të habiteshin: por habia e tyre qe përtej pritjes; dhe nga ana e zonjës Benet dhe e Kitit, megjithëse ato s’e njihnin fare, edhe më e vogël se ajo që ndjeu Elizabeta.

Ajo hyri në dhomë me një ajër më të pahirshëm se zakonisht, s’iu përgjigj përshëndetjes së Elizabetës me gjë tjetër veç një përkuljeje të lehtë të kokës, dhe u ul pa thënë asnjë fjalë. Elizabeta ia kishte përmendur emrin së ëmës kur hyri Zonjëria e Saj, megjithëse s’ishte kërkuar asnjë prezantim.

Zonja Benet, krejt e mahnitur, megjithëse e lajkatuar që kishte një mysafire me rëndësi kaq të madhe, e priti me mirësjelljen më të madhe. Pasi ndenji për një çast në heshtje, ajo i tha Elizabetës shumë ngurtë:

— Shpresoj se jeni mirë, zonjushë Benet. Ajo zonjë, supozoj, është nëna juaj?

Elizabeta u përgjigj shumë shkurt se po.

— Dhe ajo, supozoj, është njëra nga motrat tuaja?

— Po, zonjë, — tha zonja Benet, e ngazëllyer që po i fliste një ledi Katerine. — Është vajza ime e parafundit. Më e vogla e të gjithave është martuar kohët e fundit, dhe më e madhja është diku këtu rrotull, duke shëtitur me një djalë të ri që, besoj, shpejt do të bëhet pjesë e familjes.

— Keni një park shumë të vogël këtu, — vërejti ledi Katerina pas një heshtjeje të shkurtër.

— S’është asgjë në krahasim me Rozingsin, Zonjëria Juaj, guxoj të them; por, ju siguroj, është shumë më i madh se ai i sir Uilliam Lukasit.

— Kjo duhet të jetë një dhomë ndenjjeje shumë e papërshtatshme për mbrëmjet e verës: dritaret shohin krejt nga perëndimi.

Zonja Benet e siguroi se s’rrinin kurrë aty pas drekës; dhe pastaj shtoi:

— A mund të marr lirinë ta pyes Zonjërinë Tuaj nëse i latë mirë zotin dhe zonjën Kollins?

— Po, shumë mirë. I pashë pardje mbrëma.

Elizabeta tani priste që ajo do të nxirrte një letër për të nga Sharlota, sepse kjo dukej e vetmja arsye e mundshme e vizitës. Por s’u shfaq asnjë letër, dhe ajo mbeti krejt e hutuar.

Zonja Benet, me shumë mirësjellje, iu lut Zonjërisë së Saj të merrte ndonjë freskim: por ledi Katerina, me shumë vendosmëri e jo shumë me mirësjellje, nuk pranoi të hante asgjë; dhe pastaj, duke u ngritur, i tha Elizabetës:

— Zonjushë Benet, m’u duk se në njërën anë të lëndinës suaj kishte një lloj kopshti të egër mjaft të bukur. Do të më vinte mirë të bëja një xhiro në të, po të më bëni nderin të më shoqëroni.

— Shko, shpirt, — thirri e ëma, — dhe tregoji Zonjërisë së Saj shtigjet e ndryshme. Më duket se do t’i pëlqejë kasollja e vetmitarit.¹

Elizabeta u bind; dhe, duke vrapuar në dhomën e saj për çadrën e diellit, e shoqëroi mysafiren fisnike poshtë. Ndërsa kalonin nëpër holl, ledi Katerina hapi dyert e sallonit të ngrënies dhe të sallonit, dhe, pasi i shqyrtoi shkurt dhe i shpalli dhoma me pamje të hijshme, vazhdoi të ecte.

Karroca e saj mbeti te dera, dhe Elizabeta pa se shërbyesja e saj ishte brenda. Vazhduan në heshtje përgjatë shtegut me zhavorr që të çonte te korija; Elizabeta ishte e vendosur të mos bënte asnjë përpjekje për bisedë me një grua që tani ishte më e pacipë e më e pakëndshme se zakonisht.

„Si mund ta kem menduar ndonjëherë se i ngjan nipit?“ tha ajo me vete, ndërsa e shikonte në fytyrë.

Sapo hynë në korije, ledi Katerina e nisi kështu:

— S’mund ta keni të vështirë, zonjushë Benet, ta kuptoni arsyen e udhëtimit tim deri këtu. Zemra juaj, ndërgjegjja juaj, duhet t’ju thonë pse kam ardhur.

Elizabeta e shikoi me habi të pashtirë.

— Vërtet, gaboheni, zonjë; s’kam qenë aspak në gjendje ta shpjegoj nderin që ju shoh këtu.

— Zonjushë Benet, — u përgjigj Zonjëria e Saj me ton të zemëruar, — duhet ta dini që me mua s’luhet. Por, sado e pasinqertë që të zgjidhni të jeni ju, mua s’do të më gjeni të tillë. Karakteri im është lavdëruar gjithmonë për sinqeritetin e çiltërsinë e tij; dhe në një çështje me rëndësi kaq të madhe si kjo, sigurisht s’do të largohem prej tyre. Dy ditë më parë më arriti një fjalë me natyrë shumë alarmuese. Më thanë se jo vetëm motra juaj ishte gati të martohej shumë me leverdi, por se ju, se zonjusha Elizabeta Benet, me shumë gjasë do të bashkohej pak më pas me nipin tim, me vetë nipin tim, zotin Darsi. Megjithëse e di që duhet të jetë një gënjeshtër skandaloze, megjithëse s’do ta dëmtoja aq shumë sa ta supozoja të mundur vërtetësinë e saj, vendosa menjëherë të nisesha për këtu, që t’jua bëja të njohura ndjenjat e mia.

— Po ta besonit të pamundur të ishte e vërtetë, — tha Elizabeta, duke u skuqur nga habia e përbuzja, — habitem që e morët mundimin të vinit kaq larg. Ç’kishte ndër mend të arrinte Zonjëria Juaj?

— Të ngulja këmbë menjëherë që një fjalë e tillë të përgënjeshtrohej kudo.

— Ardhja juaj në Longborn, për të më parë mua dhe familjen time, — tha Elizabeta ftohtë, — do të jetë më shumë një vërtetim i saj; po të ekzistojë vërtet një fjalë e tillë.

— Po të ekzistojë! A shtireni pra se s’dini asgjë për të? A s’është përhapur me zell nga vetë ju? A s’e dini që një fjalë e tillë është përhapur kudo?

— S’e kam dëgjuar kurrë që të jetë përhapur.

— Dhe a mund të deklaroni gjithashtu se s’ka asnjë bazë për të?

— S’pretendoj të kem çiltërsi të barabartë me të Zonjërisë Suaj. Ju mund të bëni pyetje të cilave unë s’do të zgjedh t’u përgjigjem.

— Kjo s’mund të durohet. Zonjushë Benet, ngul këmbë të marr përgjigje. A ju ka bërë ai, a ju ka bërë nipi im propozim martese?

— Zonjëria Juaj e ka deklaruar të pamundur.

— Duhet të jetë kështu; duhet të jetë kështu, për sa kohë ta ketë ende mendjen në vend. Por marifetet dhe joshjet tuaja mund ta kenë bërë, në një çast verbimi, të harrojë atë që i detyrohet vetes dhe gjithë familjes. Mund ta keni joshur.

— Po ta kem bërë, do të jem njeriu i fundit që do ta rrëfejë.

— Zonjushë Benet, a e dini kush jam unë? S’jam mësuar me një gjuhë të tillë. Jam pothuajse e afërmja më e ngushtë që ka ai në botë, dhe kam të drejtë t’i di të gjitha punët e tij më të dashura.

— Por s’keni të drejtë t’i dini të miat; as një sjellje e tillë s’do të më shtyjë kurrë të jem e qartë.

— Më lejoni të kuptohem drejt. Kjo martesë, të cilës keni guximin t’i synoni, s’mund të ndodhë kurrë. Jo, kurrë. Zoti Darsi është i fejuar me vajzën time. Tani, ç’keni për të thënë?

— Vetëm këtë: që, po të jetë kështu, s’keni asnjë arsye të supozoni se do të më bëjë propozim mua.

Ledi Katerina ngurroi për një çast, dhe pastaj u përgjigj:

— Fejesa mes tyre është e një lloji të veçantë. Që në foshnjëri janë caktuar për njëri-tjetrin. Ishte dëshira më e dashur e nënës së tij, si edhe e nënës së saj. Kur ishin ende në djep e planifikuam bashkimin; dhe tani, në çastin kur dëshirat e të dy motrave do të përmbusheshin, a do të pengohet martesa e tyre nga një grua e re me lindje më të ulët, pa asnjë rëndësi në botë, dhe krejt e palidhur me familjen? A s’u kushtoni asnjë vëmendje dëshirave të të afërmve të tij, fejesës së tij të heshtur me zonjushën de Burg? A e keni humbur çdo ndjenjë hijeshie e delikatese? A s’më dëgjuat të them se që në orët e tij më të hershme ai ishte caktuar për kushërirën?

— Po; dhe e kisha dëgjuar edhe më parë. Por ç’më duhet mua? Po të mos ketë kundërshtim tjetër që unë të martohem me nipin tuaj, sigurisht s’do të më pengojë fakti që nëna dhe tezja e tij donin që ai të martohej me zonjushën de Burg. Ju të dyja bëtë sa mundët për ta planifikuar martesën. Përmbushja e saj varej nga të tjerët. Po të mos jetë zoti Darsi i lidhur me kushërirën as nga nderi, as nga prirja, pse të mos bëjë një zgjedhje tjetër? Dhe, po të jem unë ajo zgjedhje, pse të mos e pranoj?

— Sepse nderi, hijeshia, maturia, madje interesi, e ndalojnë. Po, zonjushë Benet, interesi; sepse mos prisni t’ju vërë re familja a miqtë e tij, po të veproni qëllimisht kundër prirjeve të të gjithëve. Do t’ju qortojnë, do t’ju shpërfillin dhe do t’ju përbuzin të gjithë ata që lidhen me të. Lidhja juaj do të jetë turp; emri juaj s’do të përmendet kurrë nga asnjëri prej nesh.

— Këto janë fatkeqësi të rënda, — u përgjigj Elizabeta. — Por gruaja e zotit Darsi duhet të ketë domosdo të lidhura me pozitën e saj burime kaq të jashtëzakonshme lumturie, sa, në tërësi, s’do të kishte arsye të qahej.

— Vajzë kokëfortë e kryeneçe! Kam turp për ju! A është kjo mirënjohja juaj për vëmendjet që ju tregova pranverën e kaluar? A s’më detyroheni asgjë për këtë? Le të ulemi. Duhet ta kuptoni, zonjushë Benet, se kam ardhur këtu me vendimin e prerë për ta arritur qëllimin tim; dhe s’do të më bindni të heq dorë prej tij. S’jam mësuar t’u nënshtrohem tekave të askujt. S’e kam zakon ta duroj zhgënjimin.

— Kjo do ta bëjë gjendjen e tanishme të Zonjërisë Suaj më për të ardhur keq; por s’do të ketë asnjë efekt tek unë.

— S’dua të më ndërpresin! Më dëgjoni në heshtje. Vajza ime dhe nipi im janë krijuar për njëri-tjetrin. Rrjedhin, nga ana e nënës, nga e njëjta linjë fisnike; dhe, nga ana e babait, nga familje të respektuara, të nderuara e të lashta, megjithëse pa tituj. Pasuria e tyre nga të dyja anët është e shkëlqyer. Janë caktuar për njëri-tjetrin nga zëri i çdo anëtari të shtëpive të tyre; dhe ç’do t’i ndajë? Pretendimet e një parvenyje, e një gruaje të re pa familje, pa lidhje e pa pasuri! A mund të durohet kjo? Por s’duhet, s’do të ndodhë! Po ta dinit të mirën tuaj, s’do të donit ta linit rrethin në të cilin jeni rritur.

— Duke u martuar me nipin tuaj, s’do ta quaja veten se po e lë atë rreth. Ai është zotëri; unë jam e bija e një zotërie; deri këtu jemi të barabartë.

— E vërtetë. Jeni e bija e një zotërie. Po nëna juaj ç’ishte? Kush janë dajat e tezet tuaja? Mos e kujtoni se s’e di gjendjen e tyre.

— Cilado që të jenë lidhjet e mia, — tha Elizabeta, — po s’i kundërshtoi nipi juaj, s’mund të jenë asgjë për ju.

— Më thoni, një herë e mirë, a jeni e fejuar me të?

Megjithëse Elizabeta, vetëm për t’i bërë qejfin ledi Katerinës, s’do t’i ishte përgjigjur kësaj pyetjeje, s’mundi të mos thoshte, pas një çasti mendimi:

— Nuk jam.

Ledi Katerina dukej e kënaqur.

— Dhe a do të më premtoni se s’do të hyni kurrë në një fejesë të tillë?

— S’do të bëj asnjë premtim të tillë.

— Zonjushë Benet, jam e tronditur dhe e habitur. Prisja të gjeja një grua të re më të arsyeshme. Por mos e mashtroni veten duke besuar se do të tërhiqem ndonjëherë. S’do të largohem derisa të më jepni sigurinë që kërkoj.

— Dhe unë sigurisht s’do t’jua jap kurrë. S’do të më frikësojnë që të bëj diçka kaq krejt të paarsyeshme. Zonjëria Juaj do që zoti Darsi të martohet me vajzën tuaj; por a do ta bënte premtimi që dëshironi martesën e tyre sadopak më të mundshme? Duke supozuar se ai është i lidhur me mua, a do ta bënte refuzimi im i dorës së tij të dëshironte t’ia jepte kushërirës? Më lejoni t’ju them, ledi Katerinë, se argumentet me të cilat e keni mbështetur këtë kërkesë të jashtëzakonshme kanë qenë po aq mendjelehta sa ishte e pamatur kërkesa. E keni keqkuptuar shumë karakterin tim, po të mendoni se mund të ndikohem nga bindje të tilla. Sa do ta miratonte nipi juaj ndërhyrjen tuaj në punët e tij, s’e di; por ju sigurisht s’keni asnjë të drejtë të përziheni në të miat. Prandaj ju lutem të mos më bezdisni më për këtë temë.

— Jo kaq me nxitim, ju lutem. S’kam mbaruar aspak. Të gjitha kundërshtimeve që kam ngritur tashmë kam edhe një për të shtuar. S’jam e huaj për hollësitë e arratisjes së turpshme të motrës suaj më të vogël. I di të gjitha; që martesa e djalit të ri me të ishte një punë e arnuar, me shpenzimet e babait e të dajës suaj. Dhe a do të jetë një vajzë e tillë motra e nipit tim? A do të jetë burri i saj, që është i biri i administratorit të babait të tij të ndjerë, vëllai i tij? Qiell e tokë! Ç’keni në mendje? A do të ndoten kështu hijet e Pemberlit?

— Tani s’mund të keni më asgjë për të thënë, — u përgjigj ajo me mëri. — Më keni fyer në çdo mënyrë të mundshme. Duhet t’ju lutem të kthehemi në shtëpi.

Dhe u ngrit ndërsa fliste. U ngrit edhe ledi Katerina, dhe u kthyen. Zonjëria e Saj ishte shumë e zemëruar.

— Pra, s’keni asnjë respekt për nderin dhe emrin e nipit tim! Vajzë e pandjeshme, egoiste! A s’e mendoni se një lidhje me ju duhet ta turpërojë në sytë e të gjithëve?

— Ledi Katerinë, s’kam më asgjë për të thënë. I dini ndjenjat e mia.

— Pra, jeni e vendosur ta merrni?

— S’kam thënë asgjë të tillë. Jam e vendosur vetëm të veproj në atë mënyrë që, sipas mendimit tim, do të përbëjë lumturinë time, pa pyetur për ju, apo për ndonjë person tjetër kaq krejt të palidhur me mua.

— Mirë. Pra, refuzoni të më bëni qejfin. Refuzoni t’u bindeni kërkesave të detyrës, nderit e mirënjohjes. Jeni e vendosur ta shkatërroni në mendimin e të gjithë miqve dhe ta bëni objekt përbuzjeje për botën.

— As detyra, as nderi, as mirënjohja, — u përgjigj Elizabeta, — s’kanë asnjë të drejtë të mundshme mbi mua në këtë rast. Asnjë parim i tyre s’do të shkelej nga martesa ime me zotin Darsi. Dhe sa për mërinë e familjes së tij, apo indinjatën e botës, po të ngjallej e para nga martesa e tij me mua, s’do të më shqetësonte asnjë çast; dhe bota në përgjithësi do të kishte tepër mend për t’u bashkuar në përbuzje.

— Dhe ky është mendimi juaj i vërtetë! Ky është vendimi juaj përfundimtar! Shumë mirë. Tani do ta di si të veproj. Mos e kujtoni, zonjushë Benet, se ambicia juaj do të kënaqet ndonjëherë. Erdha t’ju vë në provë. Shpresoja t’ju gjeja të arsyeshme; por jini e sigurt se do ta arrij qëllimin tim.

Në këtë mënyrë vazhdoi të fliste ledi Katerina derisa arritën te dera e karrocës, kur, duke u kthyer me nxitim, shtoi:

— S’po ju përshëndes, zonjushë Benet. S’i dërgoj asnjë përshëndetje nënës suaj. S’e meritoni një vëmendje të tillë. Jam shumë seriozisht e pakënaqur.

Elizabeta s’u përgjigj; dhe, pa u përpjekur ta bindte Zonjërinë e Saj të kthehej në shtëpi, hyri vetë qetësisht. E dëgjoi karrocën të largohej ndërsa ngjitej shkallët. E ëma e priti me padurim te dera e dhomës së veshjes, për ta pyetur pse ledi Katerina s’deshi të hynte përsëri e të pushonte.

— S’deshi, — tha e bija; — deshi të ikte.

— Është një grua shumë e hijshme! Dhe vizita e saj këtu ishte jashtëzakonisht e sjellshme! Sepse erdhi vetëm, supozoj, për të na thënë që Kollinsët ishin mirë. Është rrugës për diku, guxoj të them; dhe kështu, duke kaluar nëpër Meriton, mendoi se mund të vinte edhe te ti. Supozoj se s’kishte ndonjë gjë të veçantë për të të thënë, Lizi?

Këtu Elizabeta u detyrua t’i nënshtrohej një gënjeshtre të vogël; sepse të pranonte thelbin e bisedës së tyre ishte e pamundur.

Shënime

1. Në kopshtet e kohës ndërtoheshin shpesh kasolle të vogla rustike, të quajtura „vetmitore“ (hermitage), si stoli piktoreske. Zonja Benet krenohet me të sikur të ishte ndonjë mrekulli. ↩︎