Kapitulli XI · Krenari dhe paragjykim

Kur zonjat u ngritën nga darka, Elizabeta vrapoi lart te e motra dhe, pasi u sigurua që ishte e mbrojtur mirë nga të ftohtit, e shoqëroi në sallon, ku dy mikeshat e saj e pritën me shumë shprehje gëzimi; dhe Elizabeta s’i kishte parë kurrë aq të këndshme sa gjatë asaj ore që kaloi para se të shfaqeshin zotërinjtë. Aftësia e tyre për të biseduar ishte e madhe. Dinin ta përshkruanin me saktësi një festë, ta tregonin me humor një anekdotë dhe të qeshnin me gjallëri me të njohurit e tyre.

Por, kur hynë zotërinjtë, Xhejn s’ishte më në qendër të vëmendjes; sytë e zonjushës Bingli u kthyen menjëherë nga Darsi, dhe ajo kishte diçka për t’i thënë para se ai të bënte shumë hapa. Ai iu drejtua drejtpërdrejt zonjushës Benet me një urim të sjellshëm; edhe zoti Hërst iu përkul lehtë dhe tha se ishte „shumë i gëzuar“; por gjatësia dhe ngrohtësia i mbetën përshëndetjes së Binglit. Ai ishte plot gëzim e vëmendje. Gjysmëora e parë kaloi duke shtuar dru në zjarr, që ajo të mos vuante nga ndërrimi i dhomës; dhe, me dëshirën e tij, ajo u zhvendos në anën tjetër të oxhakut, që të ishte më larg derës. Pastaj ai u ul pranë saj dhe mezi foli me ndonjë tjetër. Elizabeta, duke punuar në qoshen përballë, i pa të gjitha me shumë kënaqësi.

Kur mbaroi çaji, zoti Hërst i kujtoi kunatës tryezën e letrave, por më kot. Ajo kishte marrë vesh fshehurazi që zoti Darsi s’kishte qejf për letra, dhe zoti Hërst shpejt pa që edhe lutja e tij e hapur u refuzua. Ajo e siguroi se askush s’kishte ndër mend të luante, dhe heshtja e gjithë shoqërisë për këtë çështje dukej se i jepte të drejtë. Zoti Hërst, pra, s’kishte ç’të bënte tjetër veçse të shtrihej në njërën nga sofatë e të flinte. Darsi mori një libër. Zonjusha Bingli bëri të njëjtën gjë; dhe zonja Hërst, e zënë kryesisht me lodrimin me byzylykët dhe unazat, ndërhynte herë pas here në bisedën e vëllait me zonjushën Benet.

Vëmendja e zonjushës Bingli ishte e zënë po aq me ndjekjen se si përparonte zoti Darsi në librin e tij, sa me leximin e librit të vet; dhe vazhdimisht ose i bënte ndonjë pyetje, ose i shikonte faqen. Megjithatë, s’arrinte ta tërhiqte në ndonjë bisedë; ai vetëm i përgjigjej pyetjes dhe vazhdonte të lexonte. Më në fund, krejt e rraskapitur nga përpjekja për t’u argëtuar me librin e vet, që e kishte zgjedhur vetëm sepse ishte vëllimi i dytë i atij që lexonte ai, hapi gojën me një gogësimë të madhe dhe tha:

— Sa e këndshme është ta kalosh mbrëmjen kështu! E them me gjithë zemër, në fund të fundit s’ka kënaqësi si leximi! Sa më shpejt mërzitesh nga çdo gjë tjetër se nga një libër! Kur të kem shtëpinë time, do të jem e mjerë po s’pata një bibliotekë të shkëlqyer.

Askush s’u përgjigj. Ajo gogësiu përsëri, e flaku librin mënjanë dhe i hodhi sytë rreth dhomës në kërkim të ndonjë argëtimi; kur, duke dëgjuar të vëllanë që i fliste zonjushës Benet për një ballo, u kthye befas nga ai dhe i tha:

— Meqë ra fjala, Çarls, a e ke vërtet seriozisht që po mendon të japësh një ballo në Netherfild? Do të të këshilloja, para se të vendosësh, të pyesësh për dëshirat e shoqërisë së pranishme; gaboj shumë po s’ka mes nesh disa për të cilët një ballo do të ishte më shumë ndëshkim sesa kënaqësi.

— Po e ke fjalën për Darsin, — thirri i vëllai, — ai mund të shkojë të flejë, po të dojë, para se të fillojë; por sa për ballon, është punë e vendosur, dhe sapo zonja Nikolls të ketë bërë mjaft supë të bardhë,¹ do t’i dërgoj ftesat.

— Ballot do të më pëlqenin pafundësisht më shumë, — u përgjigj ajo, — po të zhvilloheshin ndryshe; por ka diçka tmerrësisht të mërzitshme në rrjedhën e zakonshme të një mbrëmjeje të tillë. Do të ishte me siguri shumë më e arsyeshme sikur në rend të ditës të ishte biseda në vend të vallëzimit.

— Shumë më e arsyeshme, e dashur Karolina, guxoj të them; por s’do t’i ngjante aq shumë një ballo.

Zonjusha Bingli s’u përgjigj, dhe pak më pas u ngrit dhe nisi të shëtiste nëpër dhomë. Shtati i saj ishte elegant dhe ecte bukur; por Darsi, të cilit i drejtohej gjithë kjo, mbeti i palëkundur në lexim. Në dëshpërimin e ndjenjave, ajo vendosi të bënte edhe një përpjekje; dhe, duke u kthyer nga Elizabeta, tha:

— Zonjushë Eliza Benet, lërmëni t’ju bind të ndiqni shembullin tim e të bëni një xhiro nëpër dhomë. Ju siguroj se të freskon shumë pasi ke ndenjur kaq gjatë në një qëndrim.

Elizabeta u habit, por pranoi menjëherë. Zonjusha Bingli ia arriti po aq mirë edhe qëllimit të vërtetë të mirësjelljes së saj: zoti Darsi ngriti sytë. Ishte po aq i vetëdijshëm për risinë e kësaj vëmendjeje nga ajo anë sa mund të ishte vetë Elizabeta, dhe e mbylli librin pa e kuptuar. E ftuan menjëherë t’u bashkohej, por ai nuk pranoi, duke vërejtur se mund të përfytyronte vetëm dy arsye pse ato kishin zgjedhur të shëtisnin bashkë lart e poshtë dhomës, dhe se, po t’u bashkohej, do t’i prishte cilëndo prej tyre. Ç’donte të thoshte? Ajo po vdiste nga dëshira ta dinte ç’donte të thoshte, dhe e pyeti Elizabetën nëse e kuptonte disi.

— Aspak, — qe përgjigjja e saj; — por, jini e sigurt, ai do të tregohet i ashpër me ne, dhe mënyra më e sigurt për ta zhgënjyer është të mos pyesim asgjë.

Zonjusha Bingli, megjithatë, s’ishte në gjendje ta zhgënjente zotin Darsi në asgjë, ndaj ngulmoi duke i kërkuar shpjegimin e dy arsyeve.

— S’kam as kundërshtimin më të vogël t’jua shpjegoj, — tha ai, sapo ajo e la të fliste. — Ose e zgjidhni këtë mënyrë për ta kaluar mbrëmjen sepse jeni të besuara të njëra-tjetrës dhe keni punë të fshehta për të biseduar, ose sepse e dini që shtati juaj duket më i bukuri kur ecni: në rastin e parë, do t’ju pengoja krejt; dhe në të dytin, mund t’ju admiroj shumë më mirë duke ndenjur ulur pranë zjarrit.

— Oh, ç’turp! — thirri zonjusha Bingli. — S’kam dëgjuar kurrë diçka kaq të shëmtuar. Si ta ndëshkojmë për fjalë të tilla?

— S’ka gjë më të lehtë, po ta keni vetëm dëshirën, — tha Elizabeta. — Të gjithë mund ta mundojmë e ta ndëshkojmë njëri-tjetrin. Ngacmojeni, talleni. Aq të afërt sa jeni, duhet ta dini si bëhet.

— Por, për nder, nuk e di. Ju siguroj që miqësia ime e afërt s’ma ka mësuar ende këtë. Ta ngacmosh qetësinë e karakterit dhe gjakftohtësinë! Jo, jo; e ndiej që aty mund të na sfidojë. Dhe sa për të qeshurën, nuk do ta vëmë veten në lojë, ju lutem, duke u përpjekur të qeshim pa arsye. Zoti Darsi le të kënaqet me veten.

— Zoti Darsi s’mund të vihet në lojë! — thirri Elizabeta. — Kjo është një përparësi e rrallë, dhe shpresoj të mbetet e rrallë, sepse do të ishte humbje e madhe për mua të kisha shumë të njohur të tillë. Mua më pëlqen shumë të qesh.

— Zonjusha Bingli, — tha ai, — më ka dhënë më shumë merita nga ç’mund të jetë e mundur. Burrat më të mençur e më të mirë, madje edhe veprat më të mençura e më të mira të tyre, mund të bëhen qesharake nga një njeri që në jetë ka si qëllim të parë shakanë.

— Sigurisht, — u përgjigj Elizabeta, — ka njerëz të tillë, por shpresoj se nuk jam nga ata. Shpresoj se s’tallem kurrë me atë që është e mençur a e mirë. Marrëzitë dhe budallallëqet, tekat dhe mospërputhjet, po, më argëtojnë, e pranoj, dhe qesh me to sa herë që mundem. Por këto, me sa duket, janë pikërisht ato që ju s’i keni.

— Ndoshta kjo s’është e mundur për askënd. Por gjithë jetën jam përpjekur t’i shmang ato dobësi që shpesh e ekspozojnë një mendje të fortë ndaj talljes.

— Si mendjemadhësia dhe krenaria.

— Po, mendjemadhësia është vërtet një dobësi. Por krenaria, kur ka një epërsi të vërtetë mendjeje, krenaria do të jetë gjithmonë nën kontroll.

Elizabeta u kthye mënjanë për të fshehur një buzëqeshje.

— Provimi juaj i zotit Darsi ka mbaruar, besoj, — tha zonjusha Bingli; — dhe, ju lutem, cili është përfundimi?

— Jam plotësisht e bindur prej tij se zoti Darsi s’ka asnjë të metë. E pranon vetë pa u fshehur.

— Jo, — tha Darsi, — s’kam pretenduar asgjë të tillë. Kam mjaft të meta, por, shpresoj, jo të mendjes. Për karakterin tim s’guxoj të garantoj. Është, besoj, tepër pak i përkulshëm; sigurisht tepër pak për lehtësinë e botës. S’mund t’i harroj marrëzitë dhe veset e të tjerëve aq shpejt sa duhet, as fyerjet që më kanë bërë. Ndjenjat e mia s’lëkunden me çdo përpjekje për t’i prekur. Karakteri im ndoshta do të quhej inatçi. Mendimi im i mirë, po u humb një herë, humbet përgjithmonë.

— Kjo po që është e metë! — thirri Elizabeta. — Inati i pashuar është një hije në karakter. Por e keni zgjedhur mirë të metën tuaj. Vërtet s’mund të qesh me të. Prej meje jeni i sigurt.

— Besoj se në çdo natyrë ka një prirje drejt ndonjë të keqeje të caktuar, një të metë të natyrshme, që as edukata më e mirë s’mund ta kapërcejë.

— Dhe e meta juaj është prirja për t’i urryer të gjithë.

— Dhe e juaja, — u përgjigj ai me një buzëqeshje, — është t’i keqkuptoni qëllimisht.

— Le të dëgjojmë pak muzikë, — thirri zonjusha Bingli, e lodhur nga një bisedë ku s’kishte pjesë. — Luiza, s’të prish punë nëse e zgjoj zotin Hërst?

E motra s’pati as kundërshtimin më të vogël, dhe pianoja u hap; dhe Darsi, pasi u mendua për pak çaste, s’u pikëllua. Kishte nisur ta ndiente rrezikun e të qenët tepër i vëmendshëm ndaj Elizabetës.

Shënime

1. White soup (anglisht): supë e bardhë me lëng mishi viçi, krem dhe bajame të grira, që shërbehej zakonisht në darkën e natës gjatë ballove. Përgatitja e saj ishte pjesë e domosdoshme e përgatitjeve për një ballo. ↩︎