Kapitulli XV · Krenari dhe paragjykim

Zoti Kollins s’ishte njeri i mençur, dhe mangësisë së natyrës fare pak i kishin ndihmuar edukimi apo shoqëria; pjesën më të madhe të jetës e kishte kaluar nën drejtimin e një babai të paditur e koprrac; dhe, megjithëse kishte qenë në njërin nga universitetet, kishte ndjekur vetëm semestrat e domosdoshëm pa krijuar atje asnjë njohje të dobishme. Nënshtrimi në të cilin e kishte rritur i ati i kishte dhënë fillimisht një sjellje shumë të përulur; por tani kjo kundërpeshohej mjaft nga mendjemadhësia e një koke të dobët që jetonte e veçuar, dhe nga ndjenjat e vetërëndësisë që sjell një mbarësi e hershme dhe e papritur. Një rastësi e mbarë e kishte rekomanduar te ledi Katerinë de Burg kur famullia e Hansfordit kishte mbetur pa famullitar; dhe respekti që ndiente për rangun e saj të lartë dhe nderimi për të si mbrojtëse, të përzier me një mendim shumë të mirë për veten, për autoritetin e tij si klerik dhe për të drejtat e tij si famullitar, e bënin në tërësi një përzierje krenarie e servilizmi, vetërëndësie e përulësie.

Tani që kishte një shtëpi të mirë dhe të ardhura mjaft të mira, kishte ndër mend të martohej; dhe, duke kërkuar pajtimin me familjen e Longbornit, kishte parasysh një grua, sepse mendonte të zgjidhte njërën nga vajzat, po t’i gjente aq të bukura e të dashura sa i përshkruante fjala e botës. Ky ishte plani i tij i shpërblimit, i shlyerjes, për trashëgimin e pronës së babait të tyre; dhe i dukej plan i shkëlqyer, plot përshtatshmëri e hijeshi, dhe tepër bujar e i painteresuar nga ana e tij.

Plani nuk ndryshoi kur i pa. Fytyra e bukur e zonjushës Benet ia përforcoi pikëpamjet dhe ia vendosi të gjitha nocionet më të rrepta për atë që i takonte vajzës më të madhe; dhe për mbrëmjen e parë zgjedhja e tij e prerë ishte ajo. Mëngjesi tjetër, megjithatë, solli një ndryshim; sepse gjatë një tête-à-tête prej një çerek ore me zonjën Benet para mëngjesit, një bisedë që nisi me shtëpinë e tij famullitare dhe shkoi natyrshëm drejt rrëfimit të shpresave të tij se një zonjë për të mund të gjendej në Longborn, nxori prej saj, mes buzëqeshjesh shumë të përzemërta dhe nxitjesh të përgjithshme, një paralajmërim pikërisht për Xhejnin që kishte zgjedhur ai. Sa për vajzat e saj më të vogla, ajo s’mund të merrte përsipër të thoshte, s’mund të përgjigjej me siguri, por nuk dinte që të kishin ndonjë prirje; vajzën e saj më të madhe, duhej ta përmendte, e ndiente për detyrë t’ia linte të kuptonte, kishte shumë të ngjarë të fejohej shumë shpejt.

Zoti Kollins s’kishte veçse ta ndërronte Xhejnin me Elizabetën, dhe u bë shpejt; u bë ndërsa zonja Benet po trazonte zjarrin. Elizabeta, që vinte menjëherë pas Xhejnit si nga mosha ashtu edhe nga bukuria, e zëvendësoi natyrisht.

Zonja Benet e ruajti si thesar këtë aludim, dhe besoi se shpejt mund të kishte dy vajza të martuara; dhe njeriu për të cilin s’duronte të fliste një ditë më parë, tani ishte shumë lart në hiret e saj.

Qëllimi i Lidias për të shkuar në këmbë në Meriton nuk u harrua: të gjitha motrat veç Merit pranuan të shkonin me të; dhe zoti Kollins do t’i shoqëronte, me kërkesë të zotit Benet, që donte me gjithë shpirt ta hiqte qafe dhe ta kishte bibliotekën vetëm për vete; sepse atje e kishte ndjekur zoti Kollins pas mëngjesit, dhe atje do të vazhdonte të rrinte, gjoja i zënë me një nga vëllimet më të mëdha të koleksionit, por në të vërtetë duke i folur zotit Benet, me pak pushim, për shtëpinë e kopshtin e tij në Hansford. Gjëra të tilla e shqetësonin jashtëzakonisht zotin Benet. Në bibliotekën e tij kishte qenë gjithmonë i sigurt për qetësi e paqe; dhe, megjithëse ishte i përgatitur, siç i tha Elizabetës, të hasej me marrëzi e mendjemadhësi në çdo dhomë tjetër të shtëpisë, atje ishte mësuar të ishte i lirë prej tyre: prandaj mirësjellja e tij qe shumë e shpejtë në ftesën që zoti Kollins t’u bashkohej vajzave në shëtitje; dhe zoti Kollins, i cili në fakt ishte shumë më i përshtatshëm si ecës sesa si lexues, u kënaq jashtëzakonisht ta mbyllte librin e madh dhe të shkonte.

Me fjalë boshe e fryrëse nga ana e tij dhe me pohime të sjellshme nga ana e kushërirave, koha kaloi derisa hynë në Meriton. Vëmendjen e më të voglave tani s’mund ta fitonte më ai. Sytë e tyre menjëherë filluan të endeshin nëpër rrugë në kërkim të oficerëve, dhe vetëm një kapelë vërtet shumë elegante apo një muslin vërtet i ri në vitrinën e ndonjë dyqani mund t’i kthente.

Por vëmendjen e çdo zonje e tërhoqi shpejt një djalë i ri që s’e kishin parë kurrë më parë, me pamje krejt prej zotërie, që po ecte me një oficer në anën tjetër të rrugës. Oficeri ishte pikërisht zoti Deni, për kthimin e të cilit nga Londra kishte ardhur të pyeste Lidia, dhe ai u përkul kur kaluan. Të gjithave u bëri përshtypje pamja e të huajit, të gjitha pyesnin veten kush mund të ishte; dhe Kiti e Lidia, të vendosura ta zbulonin po të ishte e mundur, prinë duke kaluar rrugën, me pretekstin se u duhej diçka në një dyqan përballë, dhe për fat sapo kishin arritur në trotuar, kur dy zotërinjtë, duke u kthyer prapa, arritën në të njëjtin vend. Zoti Deni iu drejtua menjëherë dhe kërkoi leje t’u prezantonte mikun e tij, zotin Uikam, i cili ishte kthyer me të një ditë më parë nga Londra dhe, siç i vinte mirë ta thoshte, kishte pranuar një gradë oficeri në regjimentin e tyre. Kjo ishte pikërisht ashtu si duhej; sepse djalit të ri i mungonte vetëm uniforma për të qenë krejtësisht magjepsës. Pamja ishte shumë në favor të tij: kishte gjithë cilësitë më të mira të bukurisë, një fytyrë të bukur, një shtat të mirë dhe një sjellje shumë të këndshme. Prezantimit i pasoi nga ana e tij një gatishmëri e lumtur për bisedë, një gatishmëri njëkohësisht krejt korrekte dhe e thjeshtë; dhe gjithë shoqëria ende po rrinte më këmbë duke biseduar shumë këndshëm, kur zhurma e kuajve ua tërhoqi vëmendjen, dhe panë Darsin e Binglin që po vinin me kalë nëpër rrugë. Kur dalluan zonjat e grupit, dy zotërinjtë erdhën menjëherë drejt tyre dhe nisën mirësjelljet e zakonshme. Bingli ishte folësi kryesor, dhe zonjusha Benet objekti kryesor. Ai tha se po shkonte në Longborn posaçërisht për të pyetur për shëndetin e saj. Zoti Darsi e vërtetoi me një përkulje, dhe po fillonte të vendoste të mos i ngulte sytë mbi Elizabetën, kur ata iu ndalën befas te pamja e të huajit; dhe Elizabeta, duke i parë rastësisht fytyrat e të dyve ndërsa shikonin njëri-tjetrin, mbeti krejt e habitur nga efekti i takimit. Të dy ndërruan ngjyrë: njëri u zbardh, tjetri u skuq. Zoti Uikam, pas pak çastesh, preku kapelën, një përshëndetje që zoti Darsi mezi denjoi t’ia kthente. Ç’kuptim mund të kishte? Ishte e pamundur ta merrje me mend; ishte e pamundur të mos digjeshe ta dije.

Pas një minute tjetër, zoti Bingli, pa treguar se e kishte vënë re ç’kishte ndodhur, u përshëndet dhe vazhdoi rrugën me kalë bashkë me mikun.

Zoti Deni dhe zoti Uikam ecën me zonjushat deri te dera e shtëpisë së zotit Filips, dhe pastaj u përkulën për t’u ndarë, megjithë lutjet ngulmuese të zonjushës Lidia që të hynin, e madje megjithëse zonja Filips hapi dritaren e sallonit dhe e mbështeti ftesën me zë të lartë.

Zonja Filips gëzohej gjithmonë t’i shihte mbesat; dhe dy më të mëdhatë, për shkak të mungesës së fundit, ishin veçanërisht të mirëpritura; dhe ajo po shprehte me zjarr habinë për kthimin e tyre të papritur në shtëpi, për të cilin, meqë s’i kishte marrë karroca e familjes, s’do të kishte ditur asgjë, sikur të mos e kishte parë rastësisht në rrugë djalin e dyqanit të zotit Xhons, që i kishte thënë se nuk do t’i dërgonin më ilaçe Netherfildit, sepse zonjushat Benet ishin larguar, kur Xhejn ia prezantoi zotin Kollins dhe asaj iu desh t’i tregonte mirësjellje. Ajo e priti me mirësjelljen e saj më të mirë, të cilën ai ia ktheu edhe më tepër, duke kërkuar ndjesë për ndërhyrjen pa e njohur më parë, e cila, megjithatë, nuk mund të mos lajkatohej se ndoshta justifikohej nga lidhja e tij farefisnore me zonjushat që ia kishin prezantuar. Zonja Filips u shtang krejt para një tepërie të tillë edukate; por soditja e saj e njërit të huaj mori shpejt fund nga thirrjet dhe pyetjet për tjetrin, për të cilin, megjithatë, ajo mund t’u tregonte mbesave vetëm atë që dinin tashmë: që zoti Deni e kishte sjellë nga Londra dhe që do të merrte gradën e togerit në regjimentin e ——shirit. E kishte ndjekur me sy gjatë orës së fundit, tha ajo, ndërsa ai shëtiste lart e poshtë rrugës; dhe, po të ishte shfaqur zoti Uikam, Kiti dhe Lidia me siguri do ta kishin vazhduar këtë punë; por fatkeqësisht tani nuk kalonte para dritareve askush, veç disa oficerëve, të cilët, në krahasim me të huajin, ishin bërë „djem budallenj e të pakëndshëm“. Disa prej tyre do të darkonin të nesërmen te Filipsët, dhe tezja premtoi se do ta nxiste burrin ta vizitonte zotin Uikam dhe ta ftonte edhe atë, po të vinte familja e Longbornit në mbrëmje. U ra dakord për këtë; dhe zonja Filips deklaroi se do të luanin një lojë të bukur, të ngrohtë e të zhurmshme me bileta lotarie,¹ e pastaj do të hanin një darkë të vogël të nxehtë. Perspektiva e kënaqësive të tilla ishte shumë gazmore, dhe u ndanë në humor të mirë nga të dyja anët. Zoti Kollins i përsëriti ndjesat kur doli nga dhoma, dhe e siguruan, me një mirësjellje që s’lodhej, se ishin krejt të panevojshme.

Ndërsa ecnin për në shtëpi, Elizabeta i tregoi Xhejnit atë që kishte parë mes dy zotërinjve; por, megjithëse Xhejn do ta kishte mbrojtur njërin a tjetrin, apo të dy, po të dukej se kishin gabuar, nuk mund ta shpjegonte një sjellje të tillë më shumë se e motra.

Zoti Kollins, kur u kthye, e kënaqi shumë zonjën Benet duke admiruar sjelljet dhe mirësjelljen e zonjës Filips. Deklaroi se, përveç ledi Katerinës dhe vajzës së saj, s’kishte parë kurrë grua më elegante; sepse jo vetëm e kishte pritur me mirësjelljen më të madhe, por madje e kishte përfshirë posaçërisht në ftesën për mbrëmjen e nesërme, megjithëse më parë s’e njihte fare. Diçka, mendonte ai, mund t’i atribuohej lidhjes së tij me ta, por megjithatë s’kishte hasur kurrë aq vëmendje gjatë gjithë jetës së tij.

Shënime

1. Lottery tickets (anglisht): lojë letrash e gëzueshme për shumë lojtarë, me baste të vogla, ku fitimi varej krejt nga fati, si në lotari. Ishte lojë e preferuar në mbrëmjet familjare, pikërisht sepse s’kërkonte asnjë mjeshtëri. ↩︎