Kapitulli XLII · Krenari dhe paragjykim

Sikur Elizabeta ta kishte nxjerrë mendimin e saj vetëm nga familja e vet, s’do të kishte mundur të krijonte një pamje shumë të këndshme të lumturisë bashkëshortore apo të rehatisë familjare. Babai i saj, i magjepsur nga rinia e bukuria, dhe nga ajo pamje humori të mirë që zakonisht japin rinia e bukuria, ishte martuar me një grua, mendja e dobët dhe shpirti i ngushtë i së cilës i kishin dhënë fund, që shumë herët në martesë, çdo dashurie të vërtetë për të. Respekti, vlerësimi dhe besimi ishin zhdukur përgjithmonë; dhe të gjitha pikëpamjet e tij për lumturinë familjare ishin përmbysur. Por zoti Benet s’ishte me natyrë të tillë që të kërkonte ngushëllim për zhgënjimin që i kishte sjellë pamaturia e vet në ndonjë nga ato kënaqësi që shumë shpesh i ngushëllojnë fatkeqit për marrëzinë a vesin e tyre. I pëlqenin fshati dhe librat; dhe nga këto shije kishin lindur kënaqësitë e tij kryesore. Së shoqes i detyrohej fare pak për gjë tjetër, veç se padija e marrëzia e saj kishin ndihmuar në argëtimin e tij. Ky s’është lloji i lumturisë që një burrë do të donte në përgjithësi t’ia detyrohej së shoqes; por, kur mungojnë mjetet e tjera të argëtimit, filozofi i vërtetë do të përfitojë nga ato që i janë dhënë.

Megjithatë, Elizabeta s’kishte qenë kurrë e verbër ndaj pahijshmërisë së sjelljes së babait si bashkëshort. E kishte parë gjithmonë me dhimbje; por, duke respektuar aftësitë e tij dhe mirënjohëse për mënyrën e dashur si e trajtonte atë, përpiqej të harronte atë që s’mund ta anashkalonte, dhe të largonte nga mendimet atë shkelje të vazhdueshme të detyrimit e të hijeshisë bashkëshortore që, duke e ekspozuar gruan ndaj përbuzjes së fëmijëve të saj, ishte kaq shumë e qortueshme. Por s’i kishte ndier kurrë kaq fort sa tani të metat që duhej t’i shoqëronin fëmijët e një martese kaq të papërshtatshme, as s’kishte qenë kurrë kaq e vetëdijshme për të këqijat që lindnin nga një drejtim kaq i gabuar i talenteve; talente që, të përdorura si duhet, të paktën mund ta kishin ruajtur respektueshmërinë e vajzave, edhe po të ishin të paaftë ta zgjeronin mendjen e gruas së tij.

Kur Elizabeta u gëzua për largimin e Uikamit, gjeti pak arsye të tjera kënaqësie në humbjen e regjimentit. Ftesat jashtë ishin më pak të larmishme se më parë; dhe në shtëpi kishte një nënë e një motër, ankimet e vazhdueshme të të cilave për mërzinë e çdo gjëje përreth hidhnin një zymtësi të vërtetë mbi rrethin familjar; dhe, megjithëse Kiti me kohë mund ta rimerrte shkallën e saj natyrore të arsyes, meqë ishin larguar ata që i trazonin mendjen, motra tjetër, nga natyra e së cilës mund të pritej një e keqe më e madhe, kishte gjasa të ngurtësohej në gjithë marrëzinë e guximin e saj, në një gjendje me rrezik të dyfishtë si një qytet banjash dhe një kamp. Në tërësi, pra, ajo zbuloi atë që është zbuluar ndonjëherë edhe më parë, se një ngjarje që e kishte pritur me dëshirë të paduruar, kur ndodhi, s’i solli gjithë kënaqësinë që i kishte premtuar vetes. Prandaj ishte e nevojshme të caktonte një periudhë tjetër për fillimin e lumturisë së vërtetë; të kishte ndonjë pikë tjetër ku të ngulnin dëshirat e shpresat e saj, dhe, duke shijuar përsëri kënaqësinë e pritjes, ta ngushëllonte veten për të tashmen dhe të përgatitej për një zhgënjim tjetër. Udhëtimi te Liqenet tani ishte objekti i mendimeve të saj më të lumtura: ishte ngushëllimi i saj më i mirë për të gjitha orët e pakëndshme që pakënaqësia e nënës dhe e Kitit i bënte të pashmangshme; dhe, sikur të kishte mundur ta përfshinte edhe Xhejnin në plan, çdo pjesë e tij do të kishte qenë e përsosur.

„Por është fat,“ mendoi ajo, „që kam diçka për të dëshiruar. Sikur gjithë rregullimi të ishte i plotë, zhgënjimi im do të ishte i sigurt. Por këtu, duke marrë me vete një burim të pashtershëm keqardhjeje në mungesën e motrës, mund të shpresoj me arsye që t’i realizoj të gjitha pritjet e mia për kënaqësi. Një plan ku çdo pjesë premton kënaqësi s’mund të ketë kurrë sukses; dhe zhgënjimi i përgjithshëm shmanget vetëm me mbrojtjen e ndonjë mërzie të vogël të veçantë.“

Kur iku Lidia, premtoi se do t’u shkruante shumë shpesh e me shumë hollësi nënës dhe Kitit; por letrat e saj priteshin gjithmonë gjatë dhe ishin gjithmonë shumë të shkurtra. Ato për nënën përmbanin pak gjëra të tjera veç se sapo ishin kthyer nga biblioteka, ku i kishin shoqëruar filan e fistan oficerë, dhe ku kishte parë stoli aq të bukura sa e kishin çmendur; se kishte një fustan të ri, apo një çadër të re dielli, që do ta kishte përshkruar më gjerësisht, por ishte detyruar ta ndërpriste me nxitim të madh, sepse e thërriste zonja Forster dhe po shkonin në kamp; dhe nga letërkëmbimi me motrën mësohej edhe më pak, sepse letrat për Kitin, megjithëse disi më të gjata, ishin tepër plot me fjalë të nënvizuara për t’u bërë publike.

Pas dy a tri javëve të para të mungesës së saj, shëndeti, humori i mirë dhe gazi nisën të rishfaqeshin në Longborn. Çdo gjë mori një pamje më të lumtur. Familjet që kishin qenë në Londër për dimër u kthyen përsëri, dhe u shfaqën stolitë verore e ftesat verore. Zonja Benet e rifitoi qetësinë e saj të zakonshme ankuese; dhe nga mesi i qershorit Kiti ishte përmirësuar aq sa të hynte në Meriton pa lot; një ngjarje kaq premtuese, sa Elizabeta shpresoi se deri në Krishtlindjen tjetër ajo mund të ishte aq e arsyeshme sa të mos përmendte ndonjë oficer më shumë se një herë në ditë, përveç po të vendosej në Meriton një regjiment tjetër nga ndonjë rregullim mizor e dashakeq i Ministrisë së Luftës.

Koha e caktuar për fillimin e udhëtimit të tyre në veri tani po afrohej shpejt; dhe mungonin vetëm dy javë, kur mbërriti një letër nga zonja Gardiner, që njëkohësisht e shtynte fillimin dhe e shkurtonte shtrirjen e tij. Zoti Gardiner do të pengohej nga punët të nisej deri dy javë më vonë në korrik, dhe duhej të ishte përsëri në Londër brenda një muaji; dhe, meqë kjo linte një periudhë tepër të shkurtër për të shkuar aq larg e për të parë aq shumë sa kishin menduar, ose të paktën për ta parë me qetësinë e rehatinë që kishin llogaritur, u detyruan të hiqnin dorë nga Liqenet dhe ta zëvendësonin me një udhëtim më të kufizuar; dhe, sipas planit të tanishëm, s’do të shkonin më në veri se Derbishiri. Në atë konte kishte mjaft për të parë sa t’u zinte pjesën më të madhe të tri javëve; dhe për zonjën Gardiner kishte një tërheqje veçanërisht të fortë. Qyteza ku kishte kaluar dikur disa vjet të jetës, dhe ku tani do të kalonin disa ditë, ishte ndoshta po aq objekt kureshtjeje për të sa të gjitha bukuritë e famshme të Matlokut, Çatsuërthit, Dovdejlit apo Pikut.¹

Elizabeta u zhgënjye jashtëzakonisht: e kishte vënë zemrën të shihte Liqenet; dhe ende mendonte se mund të kishte pasur kohë të mjaftueshme. Por detyra e saj ishte të kënaqej, dhe sigurisht natyra e saj ishte të ishte e lumtur; dhe shpejt çdo gjë u rregullua përsëri.

Me përmendjen e Derbishirit lidheshin shumë ide. I ishte e pamundur ta shihte fjalën pa menduar për Pemberlin dhe të zotin e tij. „Por sigurisht,“ tha ajo, „mund të hyj në kontenë e tij pa u ndëshkuar, dhe t’i vjedh ca kristale guri pa më vënë re ai.“

Periudha e pritjes tani u dyfishua. Do të kalonin katër javë para ardhjes së dajës dhe të tezes. Por kaluan, dhe zoti e zonja Gardiner, me katër fëmijët e tyre, më në fund u shfaqën në Longborn. Fëmijët, dy vajza gjashtë e tetë vjeçe dhe dy djem më të vegjël, do të liheshin nën kujdesin e veçantë të kushërirës Xhejn, që ishte e preferuara e të gjithëve, dhe mendja e qëndrueshme e ëmbëlsia e natyrës së së cilës e bënin pikërisht të përshtatshme për t’u kujdesur për ta në çdo mënyrë: duke i mësuar, duke luajtur me ta dhe duke i dashur.

Gardinerët ndenjën vetëm një natë në Longborn, dhe u nisën të nesërmen në mëngjes me Elizabetën në kërkim të gjërave të reja e të argëtimit. Një kënaqësi ishte e sigurt: ajo e përshtatshmërisë si shokë udhëtimi; një përshtatshmëri që përfshinte shëndetin dhe durimin për të përballuar bezditë, gazin për ta shtuar çdo kënaqësi, dhe dashurinë e inteligjencën, që mund ta zëvendësonin mes tyre po të kishte zhgënjime jashtë.

Qëllimi i kësaj vepre s’është të japë një përshkrim të Derbishirit, as të ndonjë prej vendeve të shquara nëpër të cilat kalonte rruga e tyre për atje: Oksfordi, Blenimi, Uoriku, Kenilëurthi, Birminghami etj. janë mjaft të njohura. Na intereson vetëm një pjesë e vogël e Derbishirit. Drejt qytezës së vogël Lambton, vendit ku kishte banuar dikur zonja Gardiner, dhe ku kishte mësuar kohët e fundit se kishin mbetur ende disa të njohur, i drejtuan hapat, pasi panë të gjitha mrekullitë kryesore të krahinës; dhe Elizabeta mësoi nga tezja se Pemberli ndodhej brenda pesë miljeve nga Lambtoni. S’ishte në rrugën e tyre të drejtpërdrejtë, por as më shumë se një a dy milje larg saj. Kur e diskutuan rrugën një mbrëmje më parë, zonja Gardiner shprehu dëshirën ta shihte përsëri vendin. Zoti Gardiner deklaroi se ishte i gatshëm, dhe Elizabetës iu kërkua miratimi.

— Shpirt, s’do të doje ta shihje një vend për të cilin ke dëgjuar kaq shumë? — tha tezja. — Një vend, për më tepër, me të cilin lidhen kaq shumë nga të njohurit e tu. Uikami e ka kaluar atje gjithë rininë, e di.

Elizabeta u shqetësua. E ndiente se s’kishte punë në Pemberli, dhe u detyrua të shtirej se s’kishte dëshirë ta shihte. Duhej të pranonte se ishte lodhur nga shtëpitë e mëdha: pasi kishte parë kaq shumë, vërtet s’gjente më kënaqësi te qilimat e bukur apo te perdet prej sateni.

Zonja Gardiner ia qortoi budallallëkun.

— Po të ishte vetëm një shtëpi e bukur e mobiluar pasurisht, — tha ajo, — as unë s’do të interesohesha; por tokat përreth janë të mrekullueshme. Kanë disa nga pyjet më të bukur të krahinës.

Elizabeta s’tha më asgjë; por mendja s’mund të pajtohej. Mundësia për ta takuar zotin Darsi ndërsa e shihnin vendin i shkoi menjëherë ndër mend. Do të ishte e tmerrshme! U skuq vetëm nga kjo ide; dhe mendoi se do të ishte më mirë t’i fliste hapur tezes, sesa ta rrezikonte. Por kundër kësaj kishte kundërshtime; dhe më në fund vendosi se kjo mund të ishte rrugëdalja e fundit, po të merrte përgjigje të pafavorshme për pyetjet e saj të fshehta nëse familja ishte në mungesë.

Prandaj, kur u tërhoq natën, e pyeti shërbyesen e dhomës nëse Pemberli s’ishte një vend shumë i bukur, cili ishte emri i të zotit, dhe, me jo pak alarm, nëse familja kishte ardhur për verë. Pyetjes së fundit i pasoi një jo shumë e mirëpritur; dhe, tani që iu hoq alarmi, pati kohë të ndiente shumë kureshtje për ta parë vetë shtëpinë; dhe, kur tema u rimor të nesërmen në mëngjes dhe iu drejtuan përsëri, mundi të përgjigjej me gatishmëri, dhe me një ajër të duhur indiference, se në të vërtetë s’kishte ndonjë mospëlqim për planin.

Në Pemberli, pra, do të shkonin.

Shënime

1. Vendet më të famshme të Derbishirit në atë kohë: Matlock, qytet me ujëra shëruese; Chatsworth, pallati madhështor i dukës së Devonshirit; Dovedale, një luginë shkëmbore piktoreske; dhe Peak District, krahina malore e kodrinore e kontesë. Udhëtarët mblidhnin si kujtim kristale minerale vendase, prandaj aludimi i Elizabetës për „kristalet e gurit“. ↩︎