Kapitulli XIII · Krenari dhe paragjykim

— Shpresoj, e dashur, — i tha zoti Benet së shoqes të nesërmen në mëngjes, kur ishin në tryezë, — që ke porositur një drekë të mirë për sot, sepse kam arsye të pres një mysafir në rrethin tonë familjar.

— Kë e ke fjalën, i dashur? Unë s’di që të vijë njeri, jam e sigurt, përveç po të na vijë rastësisht Sharlota Lukas; dhe shpresoj që darkat e mia janë mjaft të mira për të. S’besoj se sheh shpesh të tilla në shtëpinë e vet.

— Personi për të cilin flas është një zotëri dhe një i huaj.

Sytë e zonjës Benet shkëlqyen.

— Një zotëri dhe një i huaj! Është zoti Bingli, jam e sigurt. Po, Xhejn, s’na the asnjë fjalë për këtë, dinake! Epo, jam e sigurt që do të gëzohem jashtëzakonisht ta shoh zotin Bingli. Por, o Zot i madh! Ç’fatkeqësi! Sot s’gjendet asnjë copë peshk. Lidia, shpirt, bjeri ziles. Duhet të flas menjëherë me zonjën Hill.

— Nuk është zoti Bingli, — tha i shoqi; — është një njeri që s’e kam parë kurrë në jetën time.

Kjo ngjalli një habi të përgjithshme; dhe ai pati kënaqësinë ta pyesnin me padurim e shoqja dhe pesë vajzat njëherësh.

Pasi u argëtua pak me kureshtjen e tyre, ai shpjegoi kështu:

— Rreth një muaj më parë mora këtë letër, dhe rreth dy javë më parë iu përgjigja; sepse m’u duk një çështje disi delikate, që kërkonte vëmendje të shpejtë. Është nga kushëriri im, zoti Kollins, i cili, kur të vdes unë, mund t’ju nxjerrë të gjithave nga kjo shtëpi kur t’i teket.

— Oh, i dashur, — thirri e shoqja, — s’duroj dot ta dëgjoj këtë. Të lutem mos fol për atë njeri të neveritshëm. Më duket vërtet gjëja më e padrejtë në botë që prona jote t’u merret fëmijëve të tu; dhe jam e sigurt, po të isha në vendin tënd, që do të isha përpjekur prej kohësh të bëja diçka për këtë.

Xhejn dhe Elizabeta u përpoqën t’i shpjegonin ç’është trashëgimia e detyruar. Ishin përpjekur shpesh edhe më parë: por kjo ishte një temë ku zonja Benet ishte përtej çdo arsyeje; dhe vazhdoi të shante me hidhërim mizorinë e t’ia marrësh një pronë një familjeje me pesë vajza, në favor të një njeriu për të cilin s’i bëhej vonë askujt.

— Sigurisht që është një punë shumë e padrejtë, — tha zoti Benet; — dhe asgjë s’mund ta lajë zotin Kollins nga faji që do ta trashëgojë Longbornin. Por, po ta dëgjosh letrën e tij, ndoshta do të zbutesh pak nga mënyra si shprehet.

— Jo, për këtë jam e sigurt që s’do të zbutem: dhe më duket se ishte shumë e pacipë nga ana e tij që të shkroi fare, dhe shumë hipokrite. I urrej miqtë e rremë të tillë. Pse s’vazhdoi të grindej me ty, siç bënte i ati para tij?

— Ja, në të vërtetë, duket se ka pasur ca skrupuj si bir për këtë punë, siç do ta dëgjosh.

Hansford, pranë Uesterhamit, Kent, 15 tetor.

I nderuar zotëri,

Mosmarrëveshja që ekzistonte mes jush dhe të ndjerit, të nderuarit atit tim, më ka shkaktuar gjithmonë shumë shqetësim; dhe, që kur pata fatkeqësinë ta humbas, kam dëshiruar shpesh ta shëroj këtë çarje: por për ca kohë më mbajtën prapa dyshimet e mia, nga frika se mos dukej mungesë respekti për kujtimin e tij që unë të isha në marrëdhënie të mira me dikë me të cilin atij i kishte pëlqyer gjithmonë të ishte në grindje. — Ja pra, zonja Benet. — Megjithatë, tani kam vendosur për këtë çështje; sepse, pasi u shugurova prift për Pashkë, pata fatin të dallohem nga mbrojtja e Shkëlqesisë së Saj ledi Katerinë de Burg, e veja e sir Luis de Burgut, bujaria dhe mirëbërësia e së cilës më ka ngritur në famullinë e vlefshme të kësaj parokie,¹ ku përpjekja ime e zjarrtë do të jetë të sillem me respekt mirënjohës ndaj Zonjërisë së Saj dhe të jem gjithmonë gati të kryej ato rite e ceremoni që janë caktuar nga Kisha e Anglisë. Si klerik, për më tepër, ndiej se është detyra ime të nxis e të vendos bekimin e paqes në të gjitha familjet që arrin ndikimi im; dhe mbi këto baza lajkatohem të besoj se propozimet e mia të tanishme vullnetmira janë shumë të lavdërueshme, dhe se rrethana që unë jam i radhës në trashëgiminë e detyruar të pronës së Longbornit do të anashkalohet me mirësi nga ana juaj dhe nuk do t’ju shtyjë ta hidhni poshtë degën e ullirit që ju ofrohet. Nuk mund të mos jem i shqetësuar që jam mjeti për dëmtimin e vajzave tuaja të dashura, dhe ju kërkoj leje të kërkoj ndjesë për këtë, si dhe t’ju siguroj për gatishmërinë time për t’u bërë çdo shpërblim të mundshëm; por për këtë më vonë. Po qe se nuk keni kundërshtim të më prisni në shtëpinë tuaj, propozoj t’i jap vetes kënaqësinë t’ju bëj vizitë juve dhe familjes suaj të hënën, më 18 nëntor, deri në orën katër, dhe me shumë gjasë do ta shfrytëzoj mikpritjen tuaj deri të shtunën e javës tjetër, gjë që mund ta bëj pa asnjë shqetësim, sepse ledi Katerina s’e ka aspak kundër mungesën time të rastit një të diel, me kusht që të ketë marrë përsipër detyrën e ditës ndonjë klerik tjetër. Mbetem, i nderuar zotëri, me përshëndetje plot respekt për zonjën tuaj dhe vajzat, dashamirësi dhe miku juaj,

UILLIAM KOLLINS

— Në orën katër, pra, mund ta presim këtë zotëri paqebërës, — tha zoti Benet, duke e palosur letrën. — Duket një djalë i ri shumë i ndërgjegjshëm dhe i sjellshëm, për fjalë të nderit; dhe s’kam dyshim që do të dalë një njohje e çmuar, sidomos po të jetë ledi Katerina aq zemërgjerë sa ta lërë të vijë përsëri te ne.

— Megjithatë, ka njëfarë kuptimi në atë që thotë për vajzat; dhe, po qe se ka ndër mend t’u bëjë ndonjë shpërblim, s’do të jem unë ajo që do ta dekurajoj.

— Megjithëse është e vështirë, — tha Xhejn, — të marrësh me mend si mund të ketë ndër mend të na japë shpërblimin që mendon se na takon, dëshira sigurisht i bën nder.

Elizabetës i bëri përshtypje kryesisht respekti i tij i jashtëzakonshëm për ledi Katerinën dhe qëllimi i tij i mirë për t’i pagëzuar, kurorëzuar e varrosur famullitarët kurdo që të duhej.

— Duhet të jetë njeri i çuditshëm, më duket, — tha ajo. — S’e kuptoj dot. Ka diçka shumë fryrëse në stilin e tij. Dhe ç’do të thotë kur kërkon ndjesë që është i radhës në trashëgimi? S’mund të mendojmë se do ta ndryshonte, edhe sikur të mundej. Mund të jetë njeri i mençur, zotëri?

— Jo, e dashur; s’besoj. Kam shpresa të mëdha se do ta gjej krejt të kundërtën. Në letrën e tij ka një përzierje servilizmi e vetërëndësie që premton shumë. Mezi pres ta shoh.

— Nga ana e hartimit, — tha Meri, — letra e tij s’duket e mangët. Ideja e degës së ullirit ndoshta s’është krejt e re, megjithatë mendoj se është shprehur mirë.

Për Katerinën dhe Lidian, as letra, as autori i saj s’kishin as interesin më të vogël. Ishte gati e pamundur që kushëriri i tyre të vinte me uniformë të kuqe, dhe tani kishte disa javë që s’kishin marrë kënaqësi nga shoqëria e ndonjë burri me rroba të një ngjyre tjetër. Sa për nënën e tyre, letra e zotit Kollins ia kishte zhdukur shumë nga mëria, dhe ajo po përgatitej ta takonte me një qetësi që habiti burrin dhe vajzat.

Zoti Kollins erdhi në orën e caktuar, dhe u prit me shumë mirësjellje nga gjithë familja. Zoti Benet, në të vërtetë, foli pak; por zonjat ishin mjaft të gatshme të flisnin, dhe zoti Kollins s’dukej se kishte nevojë për nxitje, as që ishte i prirur të heshte vetë. Ishte një djalë i ri i gjatë, me pamje të rëndë, njëzet e pesë vjeç. Pamja e tij ishte serioze e madhështore, dhe sjelljet shumë formale. S’kishte ndenjur gjatë ulur, kur i bëri kompliment zonjës Benet që kishte një familje kaq të bukur vajzash; tha se kishte dëgjuar shumë për bukurinë e tyre, por që, në këtë rast, fama s’i kishte arritur së vërtetës; dhe shtoi se s’kishte dyshim që ajo do t’i shihte të gjitha, me kohë, të martuara mirë. Kjo galanteri s’ishte shumë për shijen e disa prej dëgjuesve; por zonja Benet, që s’grindej me asnjë kompliment, u përgjigj me shumë gatishmëri:

— Jeni shumë i sjellshëm, zotëri, jam e sigurt; dhe uroj me gjithë zemër që të dalë kështu; sepse ndryshe do të mbeten mjaft në rrugë. Gjërat janë rregulluar kaq çuditshëm.

— Ndoshta e keni fjalën për trashëgiminë e detyruar të kësaj prone.

— Ah, zotëri, po, vërtet. Është punë e hidhur për vajzat e mia të shkreta, duhet ta pranoni. Jo se dua t’ju fajësoj juve, sepse gjëra të tilla, e di, në këtë botë janë krejt rastësi. S’e di njeri si do të shkojnë pronat, kur të lidhen një herë me trashëgimi të detyruar.

— E ndiej shumë, zonjë, padrejtësinë që u bëhet kushërirave të mia të bukura, dhe mund të thoja shumë për këtë temë, veçse ruhem të mos dukem i guximshëm e i nxituar. Por mund t’i siguroj zonjushat se kam ardhur i gatshëm t’i admiroj. Për tani s’do të them më shumë, por, ndoshta, kur të njihemi më mirë…

E ndërpreu thirrja për drekë; dhe vajzat i buzëqeshën njëra-tjetrës. Ato s’ishin të vetmet objekte të admirimit të zotit Kollins. Hajati, dhoma e ngrënies dhe gjithë mobiliet e saj u shqyrtuan e u lavdëruan; dhe lavdërimi i tij për gjithçka do ta kishte prekur zemrën e zonjës Benet, sikur të mos ishte supozimi poshtërues se ai i shihte të gjitha si pronën e tij të ardhshme. Edhe dreka, nga ana e saj, u admirua shumë; dhe ai kërkoi të dinte cilës nga kushërirat e tij të bukura i detyrohej përsosmëria e gatimit. Por këtu e ndreqi zonja Benet, e cila e siguroi, me njëfarë ashpërsie, se ata e kishin mjaft mirë të mbanin një kuzhiniere të mirë dhe se vajzat e saj s’kishin të bënin fare me kuzhinën. Ai kërkoi ndjesë që e kishte mërzitur. Me ton më të butë ajo deklaroi se s’ishte aspak e fyer; por ai vazhdoi të kërkonte ndjesë për rreth një çerek ore.

Shënime

1. Në Kishën e Anglisë, të drejtën për të emëruar famullitarin e një parokie e kishte shpesh pronari i tokave përreth, si këtu ledi Katerina. Bashkë me famullinë, famullitari merrte edhe shtëpinë dhe të ardhurat e saj, prandaj një mbrojtës i fuqishëm ishte i çmuar për një klerik të ri. ↩︎