Kapitulli XL · Krenari dhe paragjykim

Padurimin e Elizabetës për t’i treguar Xhejnit ç’kishte ndodhur s’mund ta përmbante më; dhe më në fund, duke vendosur t’i hiqte të gjitha hollësitë ku përfshihej e motra, dhe duke e përgatitur që të habitej, të nesërmen në mëngjes i tregoi thelbin e skenës mes zotit Darsi dhe saj.

Habia e zonjushës Benet u pakësua shpejt nga anësia e fortë motërore, që e bënte çdo admirim për Elizabetën të dukej krejt i natyrshëm; dhe çdo befasi humbi shpejt në ndjenja të tjera. I erdhi keq që zoti Darsi i kishte shprehur ndjenjat në një mënyrë kaq pak të përshtatshme për t’i bërë të pëlqyera; por edhe më shumë u pikëllua për fatkeqësinë që duhej t’i kishte shkaktuar refuzimi i së motrës.

— Që ishte kaq i sigurt se do t’ia dilte ishte gabim, — tha ajo, — dhe sigurisht s’duhej të ishte dukur; por mendo sa shumë duhet t’ia ketë shtuar zhgënjimin.

— Vërtet, — u përgjigj Elizabeta, — më vjen keq me gjithë zemër për të; por ai ka ndjenja të tjera që ndoshta shpejt do t’ia largojnë dashurinë për mua. Megjithatë, s’më fajëson që e refuzova?

— Të të fajësoj! Oh, jo.

— Por më fajëson që fola me kaq zjarr për Uikamin?

— Jo; s’e di që gabove kur the atë që the.

— Por do ta dish, kur të të tregoj ç’ndodhi të nesërmen.

Pastaj foli për letrën, duke përsëritur gjithë përmbajtjen e saj për sa i përkiste Xhorxh Uikamit. Ç’goditje ishte kjo për Xhejnin e shkretë, që me dëshirë do ta kishte përshkuar botën pa besuar se në gjithë racën njerëzore ekzistonte aq ligësi sa ishte mbledhur këtu në një njeri të vetëm! As shfajësimi i Darsit, megjithëse i këndshëm për ndjenjat e saj, s’ishte në gjendje ta ngushëllonte për një zbulim të tillë. Me shumë zell u përpoq të provonte mundësinë e një gabimi, dhe të kërkonte ta shfajësonte njërin pa e përfshirë tjetrin.

— S’bën kështu, — tha Elizabeta; — kurrë s’do të mundesh t’i bësh të dy të mirë për diçka. Bëj zgjedhjen tënde, por duhet të mjaftohesh vetëm me njërin. Mes tyre ka vetëm aq meritë sa për të bërë një njeri të mirë; dhe kohët e fundit ajo është zhvendosur mjaft andej-këndej. Unë, për vete, jam e prirur ta besoj se ajo i përket krejt zotit Darsi, por ti bëj si të duash.

Megjithatë, kaloi njëfarë kohe para se t’i nxirrej Xhejnit një buzëqeshje.

— S’e di kur jam tronditur më shumë, — tha ajo. — Uikami kaq i keq! Është gati e pabesueshme. Dhe i shkreti zoti Darsi! Lizi e dashur, mendo vetëm sa duhet të ketë vuajtur. Një zhgënjim i tillë! Dhe duke ditur edhe mendimin tënd të keq! Dhe duke qenë i detyruar të tregonte një gjë të tillë për motrën! Është vërtet tepër e trishtueshme, jam e sigurt që edhe ti e ndien kështu.

— Oh jo, keqardhja dhe dhembshuria ime u zhdukën krejt kur të pashë ty kaq plot me të dyja. E di që do t’i bësh një drejtësi kaq të bollshme, sa unë po bëhem çdo çast më e shkujdesur e më indiferente. Bujaria jote më bën kursimtare; dhe, po vazhdove ta vajtosh edhe shumë, zemra ime do të bëhet e lehtë si pupël.

— I shkreti Uikam! Ka një shprehje kaq të mirë në fytyrë! Një çiltërsi e butësi të tillë në sjellje.

— Sigurisht që ka pasur ndonjë gabim të madh në edukimin e këtyre dy djemve të rinj. Njëri i ka marrë të gjitha të mirat, dhe tjetri gjithë pamjen e tyre.

— Unë s’e kam menduar kurrë zotin Darsi kaq të mangët në pamjen e tyre sa e mendoje ti.

— E megjithatë kujtoja se isha jashtëzakonisht e zgjuar kur e urreja kaq prerë, pa asnjë arsye. Një mospëlqim i tillë të nxit mendjen, të hap kaq shumë rrugë për mendjemprehtësi. Mund ta shash dikë vazhdimisht pa thënë asgjë të drejtë; por s’mund të qeshësh gjithmonë me një burrë pa u ndeshur herë pas here me diçka të zgjuar.

— Lizi, kur e lexove atë letër për herë të parë, jam e sigurt që s’mund ta trajtoje çështjen si e trajton tani.

— Vërtet, s’mundja. Isha mjaft e shqetësuar, shumë e shqetësuar; mund të them e palumtur. Dhe pa askënd me të cilin të flisja për atë që ndieja, pa Xhejnin për të më ngushëlluar e për të më thënë se s’kisha qenë aq e dobët, aq mendjemadhe e aq e marrë sa e dija se isha! Oh, sa më mungove!

— Sa fatkeqësi që përdore shprehje kaq të forta kur i fole zotit Darsi për Uikamin, sepse tani duken krejt të pamerituara.

— Sigurisht. Por fatkeqësia që fola me hidhërim është pasojë krejt e natyrshme e paragjykimeve që kisha ushqyer. Ka një pikë ku dua këshillën tënde. Dua të më thuash nëse duhet, apo nuk duhet, t’ua bëj të njohurve tanë në përgjithësi të kuptojnë karakterin e Uikamit.

Zonjusha Benet heshti pak, dhe pastaj u përgjigj:

— Sigurisht s’ka asnjë arsye ta demaskosh kaq tmerrësisht. Cili është mendimi yt?

— Që s’duhet provuar. Zoti Darsi s’më ka autorizuar ta bëj publik rrëfimin e tij. Përkundrazi, çdo hollësi që ka të bëjë me motrën e tij synohej të mbetej sa më shumë te unë; dhe, po të përpiqem t’ua heq njerëzve mashtrimin për pjesën tjetër të sjelljes së tij, kush do të më besojë? Paragjykimi i përgjithshëm kundër zotit Darsi është kaq i furishëm, sa do të ishte vdekja e gjysmës së njerëzve të mirë të Meritonit sikur të përpiqesha ta paraqisja në një dritë të dashur. S’jam e zonja për këtë. Uikami shpejt do të ikë; dhe prandaj askujt këtu s’do t’i bëhet vonë ç’është në të vërtetë. Pas njëfarë kohe do të zbulohet gjithçka, dhe atëherë mund të qeshim me budallallëkun e tyre që s’e dinin më parë. Për tani s’do të them asgjë për këtë.

— Ke krejt të drejtë. Po t’i bëheshin publike gabimet, mund ta shkatërronin përgjithmonë. Tani ndoshta i vjen keq për atë që ka bërë, dhe do me gjithë shpirt ta rivendosë emrin. S’duhet ta çojmë në dëshpërim.

Trazimi i mendjes së Elizabetës u qetësua nga kjo bisedë. Kishte hequr qafe dy nga sekretet që e kishin rënduar për dy javë, dhe ishte e sigurt se te Xhejn do të gjente gjithmonë një dëgjuese të gatshme, sa herë të donte të fliste përsëri për ndonjërin prej tyre. Por kishte ende diçka të fshehur prapa, që maturia ia ndalonte ta zbulonte. S’guxonte t’ia tregonte gjysmën tjetër të letrës së zotit Darsi, as t’i shpjegonte së motrës sa sinqerisht e kishte çmuar miku i tij. Këtu kishte një dije që s’mund ta ndante me askënd; dhe e ndiente se vetëm një mirëkuptim i plotë mes dy palëve mund ta justifikonte ta hidhte tutje këtë barrë të fundit fshehtësie. „Dhe atëherë,“ tha ajo, „po të ndodhë ndonjëherë kjo ngjarje kaq e pamundshme, do të mund të tregoj vetëm atë që mund ta tregojë Bingli vetë në një mënyrë shumë më të këndshme. Liria për ta treguar s’mund të jetë e imja derisa të ketë humbur gjithë vlerën!“

Tani, e vendosur në shtëpi, kishte kohë ta vëzhgonte gjendjen e vërtetë të humorit të së motrës. Xhejn s’ishte e lumtur. Ende ushqente një dashuri shumë të butë për Binglin. Meqë s’e kishte përfytyruar kurrë veten të dashuruar më parë, dashuria e saj kishte gjithë ngrohtësinë e dashurisë së parë, dhe, për shkak të moshës e të natyrës, një qëndrueshmëri më të madhe nga ç’mund të mburren shpesh dashuritë e para; dhe e çmonte me aq zjarr kujtimin e tij, dhe e parapëlqente aq shumë ndaj çdo burri tjetër, sa i duhej gjithë mendja e saj e shëndoshë, dhe gjithë vëmendja ndaj ndjenjave të të afërmve, për t’i frenuar ato keqardhje që do t’i kishin dëmtuar shëndetin e vet dhe qetësinë e tyre.

— Mirë, Lizi, — tha zonja Benet një ditë, — ç’mendon tani për këtë punë të trishtë të Xhejnit? Unë, për vete, jam e vendosur të mos i flas më kurrë askujt për të. Ia thashë ditën tjetër motrës sime, zonjës Filips. Por s’arrij të marr vesh nëse Xhejn e ka parë ndonjëherë në Londër. Epo, është një djalë i ri shumë i padenjë; dhe s’besoj se ka as shansin më të vogël në botë që ajo ta marrë ndonjëherë tani. S’flitet fare se do të vijë përsëri në Netherfild në verë; dhe kam pyetur të gjithë ata që mund ta dinë.

— S’besoj se do të banojë më ndonjëherë në Netherfild.

— Oh, mirë pra! Le të bëjë si të dojë. Askush s’do që të vijë; megjithëse do ta them gjithmonë se e trajtoi vajzën time jashtëzakonisht keq; dhe, po të isha në vendin e saj, s’do ta kisha duruar. Epo, ngushëllimi im është se jam e sigurt që Xhejn do të vdesë nga zemra e thyer, dhe atëherë atij do t’i vijë keq për atë që ka bërë.

Por, meqë Elizabeta s’mund të gjente ngushëllim në një pritje të tillë, s’u përgjigj.

— Mirë, Lizi, — vazhdoi e ëma pak më pas, — dhe kështu Kollinsët jetojnë shumë rehat, apo jo? Mirë, mirë, shpresoj vetëm të zgjasë. Dhe ç’lloj tryeze mbajnë? Sharlota është amvise e shkëlqyer, guxoj të them. Po të jetë gjysma aq e mprehtë sa e ëma, kursen mjaft. S’ka asgjë të tepruar në amvisërinë e tyre, guxoj të them.

— Jo, asgjë fare.

— Shumë drejtim i mirë, ji e sigurt. Po, po. Ata do të kujdesen të mos shpenzojnë më shumë nga ç’kanë. Ata s’do të jenë kurrë ngushtë me para. Epo, u bëftë mirë! Dhe kështu, supozoj, flasin shpesh se do ta kenë Longbornin kur të vdesë yt atë. E shohin krejt si të tyren, guxoj të them, kurdo që të ndodhë.

— Ishte një temë që s’mund ta përmendnin para meje.

— Jo; do të ishte e çuditshme po ta përmendnin. Por s’kam asnjë dyshim se flasin shpesh për të mes tyre. Mirë, po ta kenë zemrën të qetë me një pronë që ligjërisht s’është e tyre, aq më mirë. Unë do të kisha turp të kisha një pronë që më takonte vetëm me trashëgimi të detyruar.