Kapitulli VII · Krenari dhe paragjykim

Pasuria e zotit Benet përbëhej pothuajse krejt nga një pronë që jepte dy mijë në vit, e cila, për fatin e keq të vajzave, ishte e lidhur me trashëgimi të detyruar, dhe në mungesë të trashëgimtarëve meshkuj do t’i kalonte një kushëriri të largët;¹ ndërsa pasuria e nënës së tyre, megjithëse e mjaftueshme për pozitën e saj në jetë, mezi mund ta mbushte mangësinë e pasurisë së tij. I ati i saj kishte qenë avokat në Meriton dhe i kishte lënë katër mijë paund.

Ajo kishte një motër të martuar me njëfarë zoti Filips, që kishte qenë nëpunës te i ati dhe ia kishte marrë zyrën pas tij, dhe një vëlla të vendosur në Londër, me një tregti të respektuar.

Fshati i Longbornit ishte vetëm një milje larg Meritonit; largësi shumë e përshtatshme për zonjushat, të cilat zakonisht tundoheshin të shkonin atje tri a katër herë në javë, për t’i bërë detyrën tezes dhe një dyqani kapelash pikërisht përballë. Dy më të voglat e familjes, Katerina dhe Lidia, ishin veçanërisht të rregullta në këto vëmendje: mendjet e tyre ishin më të zbrazëta se ato të motrave, dhe, kur s’kishte gjë më të mirë, një shëtitje në Meriton ishte e domosdoshme për t’i argëtuar në orët e mëngjesit dhe për t’u dhënë temë bisede për mbrëmjen; dhe, sado e varfër me lajme të ishte zakonisht krahina, ato gjithmonë arrinin të mësonin ndonjë gjë nga tezja. Tani, në fakt, ishin të furnizuara mirë me lajme e me lumturi nga ardhja e kohëve të fundit e një regjimenti milicie në rrethinë;² do të qëndronte gjithë dimrin, dhe Meritoni ishte shtabi i tij.

Vizitat te zonja Filips tani u sillnin lajmet më interesante. Çdo ditë u shtonte diçka në njohuritë për emrat dhe lidhjet e oficerëve. Banesat e tyre s’mbetën gjatë sekret, dhe më në fund nisën të njihnin edhe vetë oficerët. Zoti Filips i vizitoi të gjithë, dhe kjo u hapi mbesave një burim lumturie të panjohur më parë. S’flisnin për gjë tjetër veç oficerëve; dhe pasuria e madhe e zotit Bingli, përmendja e së cilës e gjallëronte nënën e tyre, në sytë e tyre s’vlente asgjë përballë uniformës së një nëntogeri.

Një mëngjes, pasi dëgjoi vërshimin e tyre të fjalëve për këtë temë, zoti Benet vërejti ftohtë:

— Nga gjithçka që mund të kuptoj nga mënyra si flisni, duhet të jeni dy nga vajzat më budallaqe të vendit. E kam dyshuar prej kohësh, por tani jam bindur.

Katerina u turbullua dhe nuk u përgjigj; por Lidia, me indiferencë të plotë, vazhdoi të shprehte admirimin për kapiten Karterin dhe shpresën ta shihte gjatë ditës, sepse të nesërmen në mëngjes ai do të nisej për në Londër.

— Habitem, i dashur, — tha zonja Benet, — që je kaq i gatshëm t’i quash budallaqe fëmijët e tu. Po të doja të mendoja me përçmim për fëmijët e dikujt, sidoqoftë s’do të ishin të mitë.

— Po qe se fëmijët e mi janë budallenj, shpresoj ta kem gjithmonë të qartë.

— Po; por, si ndodh, të gjithë janë shumë të zgjuar.

— Kjo është e vetmja pikë, më pëlqen ta besoj, ku s’biem dakord. Kisha shpresuar se ndjenjat tona puqeshin në çdo hollësi; por duhet të ndryshoj nga ti deri aty sa të mendoj se dy vajzat tona më të vogla janë jashtëzakonisht të marra.

— I dashur zoti Benet, s’duhet të presësh që vajza të tilla të kenë mendjen e babait dhe të nënës. Kur të arrijnë moshën tonë, guxoj të them se s’do të mendojnë për oficerët më shumë se ne. Më kujtohet koha kur edhe mua më pëlqenin shumë uniformat e kuqe; dhe, në fakt, në zemër më pëlqejnë ende; dhe, po qe se një kolonel i ri e i pashëm, me pesë a gjashtë mijë në vit, do të donte njërën nga vajzat e mia, s’do t’i them jo; dhe m’u duk se kolonel Forsteri dukej shumë mirë me uniformë, atë mbrëmje te sir Uilliami.

— Mama, — thirri Lidia, — tezja thotë se kolonel Forsteri dhe kapiten Karteri s’shkojnë më aq shpesh te zonjusha Uatson sa kur erdhën; tani i sheh shumë shpesh duke qëndruar në bibliotekën e Klarkut.³

Zonja Benet s’arriti të përgjigjej, sepse hyri shërbëtori me një letër për zonjushën Benet; vinte nga Netherfildi, dhe shërbëtori priste përgjigje. Sytë e zonjës Benet shkëlqyen nga gëzimi, dhe, ndërsa e bija lexonte, ajo thërriste me padurim:

— Hë, Xhejn, nga kush është? Për çfarë është? Ç’thotë ai? Hë, Xhejn, nxito e na thuaj; nxito, shpirt.

— Është nga zonjusha Bingli, — tha Xhejn, dhe pastaj e lexoi me zë të lartë.

E dashur mikesha ime,

Po s’pate aq mëshirë sa të darkosh sot me Luizën dhe me mua, rrezikojmë ta urrejmë njëra-tjetrën gjithë jetën; sepse një tête-à-tête⁴ gjithë ditën mes dy grave s’mund të mbarojë kurrë pa grindje. Eja sa më shpejt, sapo ta marrësh këtë letër. Vëllai im dhe zotërinjtë do të darkojnë me oficerët. Përgjithmonë e jotja,

KAROLINA BINGLI

— Me oficerët! — thirri Lidia. — Habitem si s’na e tha tezja këtë.

— Darkojnë jashtë, — tha zonja Benet; — kjo është shumë fatkeqe.

— A mund ta marr karrocën? — tha Xhejn.

— Jo, shpirt, më mirë shko me kalë, sepse duket se do të bjerë shi; dhe atëherë do të të duhet të rrish gjithë natën.

— Do të ishte plan i mirë, — tha Elizabeta, — po të ishe e sigurt që s’do të ofrojnë ta sjellin në shtëpi.

— Oh, por zotërinjtë do ta marrin karrocën e zotit Bingli për të shkuar në Meriton; dhe çifti Hërst s’ka kuaj për karrocën e vet.

— Do të preferoja shumë më tepër të shkoja me karrocë.

— Po, shpirt, babai yt s’mund t’i lërë kuajt, jam e sigurt. Duhen në fermë, zoti Benet, apo jo?

— Duhen në fermë shumë më shpesh nga ç’mund t’i marr unë.

— Por, po t’i ke marrë sot, — tha Elizabeta, — qëllimi i mamasë do të arrihet.

Më në fund ajo ia nxori me zor të atit pranimin që kuajt ishin të zënë; prandaj Xhejn u detyrua të shkonte me kalë, dhe e ëma e përcolli deri te dera me shumë parashikime të gëzueshme për një ditë të keqe. Shpresat e saj u përmbushën; Xhejn s’ishte larguar shumë kur nisi të binte shi i fortë. Motrat u shqetësuan për të, por e ëma ishte e kënaqur. Shiu vazhdoi gjithë mbrëmjen pa pushim; Xhejn sigurisht s’mund të kthehej.

— Kjo ishte vërtet një ide e mbarë e imja! — tha zonja Benet më shumë se një herë, sikur meritën që binte shi ta kishte krejt ajo. Deri të nesërmen në mëngjes, megjithatë, ajo s’e dinte gjithë lumturinë që i kishte sjellë dredhia e saj. Mëngjesi mezi kishte mbaruar, kur një shërbëtor nga Netherfildi solli këtë letër për Elizabetën:

Lizi ime shumë e dashur,

Këtë mëngjes ndihem shumë keq, gjë që, me sa duket, vjen ngaqë u lagia gjer në palcë dje. Miqtë e mi të mirë s’duan t’ia dëgjojnë fjalën që të kthehem në shtëpi para se të përmirësohem. Ngulin këmbë gjithashtu që të më shohë zoti Xhons; prandaj mos u tremb po të dëgjosh se ka ardhur te unë. Veç një dhimbjeje fyti dhe një dhimbjeje koke, s’kam ndonjë gjë të madhe.

E jotja, etj.

— Epo, e dashur, — tha zoti Benet, kur Elizabeta e lexoi letrën me zë të lartë, — po qe se jot bijë do të kishte ndonjë sëmundje të rrezikshme, po qe se do të vdiste, do të ishte ngushëllim ta dije që gjithçka ndodhi në ndjekje të zotit Bingli dhe sipas urdhrave të tu.

— Oh, s’kam aspak frikë se do të vdesë. Njerëzit s’vdesin nga ftohjet e vogla. Do ta kujdesen mirë. Për sa kohë rri atje, gjithçka është në rregull. Do të shkoja ta shihja, po të mund ta merrja karrocën.

Elizabeta, vërtet e shqetësuar, vendosi të shkonte tek ajo, megjithëse karroca s’gjendej; dhe, meqë s’dinte të kalëronte, ecja ishte e vetmja rrugëdalje. E tha vendimin e saj.

— Si mund të jesh kaq e marrë, — thirri e ëma, — sa të mendosh një gjë të tillë, me gjithë këtë baltë! Kur të mbërrish atje, s’do të jesh për t’u parë.

— Do të jem shumë mirë për ta parë Xhejnin, dhe kjo është gjithçka që dua.

— Mos është kjo një aludim për mua, Lizi, — tha i ati, — që të dërgoj të sjellin kuajt?

— Aspak. S’dua ta shmang ecjen. Largësia s’është asgjë kur ke një arsye; vetëm tri milje. Do të kthehem për darkë.

— E admiroj zellin e mirësisë sate, — vërejti Meri, — por çdo shtysë e ndjenjës duhet të udhëhiqet nga arsyeja; dhe, sipas mendimit tim, përpjekja duhet të jetë gjithmonë në përpjesëtim me atë që kërkohet.

— Do të vijmë me ty deri në Meriton, — thanë Katerina dhe Lidia. Elizabeta e pranoi shoqërinë e tyre, dhe tri zonjushat u nisën bashkë.

— Po të nxitojmë, — tha Lidia, ndërsa ecnin, — ndoshta e shohim pak kapiten Karterin para se të ikë.

Në Meriton u ndanë: dy më të voglat shkuan në banesën e gruas së njërit prej oficerëve, dhe Elizabeta vazhdoi rrugën vetëm, duke përshkuar arë pas are me hap të shpejtë, duke kapërcyer gardhe e duke hidhur pellgje me një vrull të paduruar, derisa më në fund e pa veten para shtëpisë, me kyçet e këmbëve të lodhura, me çorapet me baltë dhe me fytyrën që i digjej nga ngrohtësia e ecjes.

E futën në sallonin e mëngjesit, ku ishin mbledhur të gjithë veç Xhejnit, dhe ku pamja e saj shkaktoi habi të madhe. Që ajo të kishte ecur tri milje kaq herët në mëngjes, në një mot kaq me baltë, dhe vetëm, ishte pothuajse e pabesueshme për zonjën Hërst dhe zonjushën Bingli; dhe Elizabeta ishte e bindur që ato e përbuznin për këtë. Megjithatë, e pritën shumë me mirësjellje; dhe në sjelljen e vëllait të tyre kishte diçka më të mirë se mirësjellja: kishte humor të mirë dhe dashamirësi. Zoti Darsi foli shumë pak, dhe zoti Hërst fare. I pari ishte i ndarë mes admirimit për shkëlqimin që ecja i kishte dhënë fytyrës së saj, dhe dyshimit nëse rasti e justifikonte që ajo të vinte kaq larg vetëm. I dyti mendonte vetëm për mëngjesin e tij.

Pyetjeve të saj për të motrën nuk iu dha përgjigje shumë e mirë. Zonjusha Benet kishte fjetur keq, dhe, megjithëse ishte ngritur, kishte temperaturë të lartë dhe s’ishte aq mirë sa të dilte nga dhoma. Elizabetës i erdhi mirë që e çuan menjëherë tek ajo; dhe Xhejn, të cilën vetëm frika se mos shqetësonte a bezdiste të tjerët e kishte penguar të shkruante në letër sa shumë e dëshironte një vizitë të tillë, u gëzua shumë kur e pa të hynte. Megjithatë, s’kishte forcë për shumë bisedë; dhe, kur zonjusha Bingli i la vetëm, mezi arriti të shprehte veç mirënjohjen për mirësinë e jashtëzakonshme me të cilën e trajtonin. Elizabeta i rrinte pranë në heshtje.

Kur mbaroi mëngjesi, atyre iu bashkuan motrat; dhe Elizabeta vetë nisi t’i pëlqente, kur pa sa dashuri e kujdes tregonin për Xhejnin. Erdhi barnatari;⁵ dhe, pasi e vizitoi të sëmurën, tha, siç mund të pritej, që ajo ishte ftohur keq dhe që duhej bërë çmos për ta kapërcyer; e këshilloi të kthehej në shtrat dhe i premtoi disa ilaçe. Këshilla u ndoq me gatishmëri, sepse ethet u shtuan dhe koka i dhembte shumë. Elizabeta s’e la dhomën asnjë çast, dhe as zonjat e tjera s’mungonin shpesh; meqë zotërinjtë ishin jashtë, ato s’kishin, në fakt, ç’të bënin gjetiu.

Kur ora ra tre, Elizabeta e ndjeu që duhej të ikte, dhe e tha me shumë pahir. Zonjusha Bingli i ofroi karrocën, dhe asaj i duhej vetëm pak ngulmim për ta pranuar, kur Xhejn tregoi aq shqetësim që po ndaheshin, sa zonjusha Bingli u detyrua ta kthente ofertën e karrocës në ftesë që Elizabeta të qëndronte për tani në Netherfild. Elizabeta pranoi me shumë mirënjohje, dhe një shërbëtor u dërgua në Longborn për ta njoftuar familjen që ajo do të rrinte dhe për të sjellë rroba.

Shënime

1. Në origjinal entailed. Sipas një marrëveshjeje trashëgimie, prona nuk mund të shitej dhe kalonte vetëm te trashëgimtarë meshkuj. Meqë zoti Benet s’kishte djem, pas vdekjes së tij Longborni do të kalonte te një kushëri i largët, dhe e shoqja me vajzat do të mbeteshin pa shtëpi. Kjo e shpjegon ankthin e zonjës Benet për t’i martuar vajzat. ↩︎

2. Milicia ishte ushtria e brendshme e Anglisë, e mbledhur nga krahinat gjatë luftërave me Francën. Regjimentet e saj vendoseshin për dimër në qytete të vogla, ku oficerët e rinj bëheshin shpejt pjesë e jetës shoqërore. ↩︎

3. Bibliotekë qarkulluese: dyqan ku, me një pagesë vjetore, merreshin libra me qira dhe ku njerëzit e shoqërisë së mirë takoheshin e bisedonin. ↩︎

4. Tête-à-tête (frëngjisht, fjalë për fjalë „kokë më kokë“): bisedë ose ndenjje vetëm mes dy vetëve. ↩︎

5. Në Angli të asaj kohe, barnatari (apothecary) jo vetëm përgatiste ilaçe, por edhe vizitonte e mjekonte të sëmurët, si një mjek i rrethit. ↩︎