Kapitulli XXXIII · Krenari dhe paragjykim

Më shumë se një herë, gjatë shëtitjeve në park, Elizabeta e takoi papritur zotin Darsi. E ndiente gjithë kokëfortësinë e fatit të keq që e sillte atë atje ku s’vinte njeri tjetër; dhe, që të mos ndodhte më, u kujdes t’i thoshte që herën e parë se ky ishte vendi i saj i preferuar. Si mund të ndodhte, pra, edhe një herë të dytë, ishte shumë e çuditshme! Megjithatë ndodhi, madje edhe të tretën. Dukej si ligësi e qëllimshme, ose si pendesë vullnetare; sepse në këto raste s’ishin vetëm disa pyetje formale, një heshtje e sikletshme dhe pastaj ikja, por ai e quante vërtet të nevojshme të kthehej prapa e të ecte me të. S’thoshte kurrë shumë gjëra, as ajo s’e lodhte veten të fliste a të dëgjonte shumë; por gjatë takimit të tretë i ra në sy se ai po i bënte disa pyetje të çuditshme e pa lidhje: për kënaqësinë e saj që ishte në Hansford, për dashurinë e saj për shëtitjet e vetmuara dhe për mendimin e saj për lumturinë e zotit dhe zonjës Kollins; dhe se, duke folur për Rozingsin dhe për faktin që ajo s’e njihte mirë shtëpinë, ai dukej sikur priste që, sa herë të vinte përsëri në Kent, ajo do të rrinte edhe atje. Fjalët e tij dukej se e nënkuptonin këtë. Mos vallë kishte ndër mend kolonel Fiçuilliamin? Ajo supozoi se, po të donte të thoshte ndonjë gjë, duhej të ishte një aludim për atë që mund të lindte nga ajo anë. Kjo e shqetësoi pak, dhe u gëzua shumë kur e pa veten te porta e gardhit përballë shtëpisë famullitare.

Një ditë, ndërsa ecte, ishte duke rilexuar letrën e fundit të Xhejnit dhe duke u ndalur te disa fragmente që tregonin se Xhejn s’kishte shkruar në humor të mirë, kur, në vend që ta befasonte përsëri zoti Darsi, pa, kur ngriti sytë, se po i dilte përpara kolonel Fiçuilliami. Duke e futur menjëherë letrën mënjanë e duke detyruar një buzëqeshje, ajo tha:

— S’e dija që shëtisnit ndonjëherë nga këto anë.

— Po bëja xhiron e parkut, — u përgjigj ai, — siç bëj zakonisht çdo vit, dhe kisha ndër mend ta mbyllja me një vizitë në shtëpinë famullitare. Po shkoni shumë më larg?

— Jo, do të kthehesha pas një çasti.

Dhe me të vërtetë u kthye, dhe ecën bashkë drejt shtëpisë famullitare.

— A largoheni me siguri nga Kenti të shtunën? — tha ajo.

— Po, po të mos e shtyjë përsëri Darsi. Por jam në dispozicion të tij. Ai i rregullon punët si t’i dojë qejfi.

— Dhe, po s’mundi t’i rregullojë si ia do qejfi, të paktën kënaqet shumë me pushtetin për të zgjedhur. S’njoh njeri që të duket se e shijon më shumë se zoti Darsi pushtetin për të bërë atë që do.

— I pëlqen shumë të bëjë si do vetë, — u përgjigj kolonel Fiçuilliami. — Por kështu bëjmë të gjithë. Vetëm se ai ka mjete më të mira për ta bërë se shumë të tjerë, sepse është i pasur, dhe shumë të tjerë janë të varfër. Flas me ndjenjë. Një djalë i vogël, e dini, duhet të mësohet me vetëmohimin e me varësinë.¹

— Sipas mendimit tim, djali i vogël i një konti mund të dijë fare pak për të dyja. Tani, seriozisht, ç’dini ju ndonjëherë për vetëmohimin e për varësinë? Kur ju ka penguar mungesa e parave të shkoni ku të donit apo të siguronit diçka që ju pëlqente?

— Këto janë pyetje që prekin në palcë, dhe ndoshta s’mund të them se kam provuar shumë vështirësi të këtij lloji. Por në çështje me peshë më të madhe, mund të vuaj nga mungesa e parave. Djemtë e vegjël s’mund të martohen me kë të duan.

— Përveç po të duan gra me pasuri, gjë që më duket se e bëjnë shumë shpesh.

— Zakonet tona të shpenzimeve na bëjnë tepër të varur, dhe s’ka shumë në rangun tim të jetës që e lejojnë veten të martohen pa i kushtuar ndonjë vëmendje parasë.

„Mos është kjo për mua?“ mendoi Elizabeta, dhe u skuq nga kjo ide; por, duke e mbledhur veten, tha me ton të gjallë:

— Dhe, ju lutem, cili është çmimi i zakonshëm i djalit të vogël të një konti? Po të mos jetë vëllai i madh shumë i sëmurë, supozoj se s’do të kërkonit më shumë se pesëdhjetë mijë paund.

Ai iu përgjigj me të njëjtin ton, dhe tema u la. Për të ndërprerë një heshtje që mund ta bënte të kujtonte se ajo ishte prekur nga ç’kishte ndodhur, pak më pas tha:

— Më duket se kushëriri juaj ju solli me vete kryesisht që të kishte dikë në dispozicion. Habitem pse s’martohet, që të sigurojë një leverdi të përhershme të tillë. Por ndoshta, për tani, motra e tij bën po aq mirë; dhe, meqë është vetëm nën kujdesin e tij, mund të bëjë me të si të dojë.

— Jo, — tha kolonel Fiçuilliami, — kjo është një përparësi që duhet ta ndajë me mua. Jam bashkë me të kujdestar i zonjushës Darsi.

— Vërtet? Dhe, ju lutem, ç’lloj kujdestari jeni? Ju shkakton shumë telashe ajo që keni në kujdes? Zonjushat e moshës së saj ndonjëherë janë pak të vështira për t’u drejtuar; dhe, po të ketë shpirtin e vërtetë të Darsëve, mund t’i pëlqejë të bëjë si do vetë.

Ndërsa fliste, vuri re se ai po e shikonte me vëmendje; dhe mënyra si e pyeti menjëherë pse e supozonte se zonjusha Darsi mund t’u shkaktonte ndonjë shqetësim, e bindi se, në një mënyrë a një tjetër, i ishte afruar mjaft së vërtetës. Ajo u përgjigj menjëherë:

— S’keni pse të trembeni. S’kam dëgjuar kurrë asgjë të keqe për të; dhe guxoj të them se është nga krijesat më të bindura në botë. Është shumë e preferuar e disa zonjave që njoh, zonjës Hërst dhe zonjushës Bingli. Më duket se ju kam dëgjuar të thoni që i njihni.

— I njoh pak. Vëllai i tyre është një njeri i këndshëm, zotëri; është mik i madh i Darsit.

— Oh po, — tha Elizabeta thatë, — zoti Darsi është jashtëzakonisht i mirë me zotin Bingli dhe kujdeset tepër shumë për të.

— Kujdeset për të! Po, vërtet besoj se Darsi kujdeset për të në ato pika ku ka më shumë nevojë për kujdes. Nga diçka që më tha gjatë udhëtimit për këtu, kam arsye të mendoj se Bingli i detyrohet shumë. Por duhet t’i kërkoj ndjesë, sepse s’kam të drejtë të supozoj se Bingli ishte personi për të cilin bëhej fjalë. Ishte vetëm hamendje.

— Ç’doni të thoni?

— Është një rrethanë që Darsi natyrisht s’do të donte të merrej vesh nga të gjithë, sepse, po t’i arrinte familjes së zonjës, do të ishte gjë e pakëndshme.

— Mund të jeni i sigurt se s’do ta përmend.

— Dhe mbani mend se s’kam shumë arsye ta supozoj se është Bingli. Ajo që më tha ishte vetëm kjo: se e uronte veten që kohët e fundit kishte shpëtuar një mik nga bezditë e një martese shumë të pamatur, por pa përmendur emra apo ndonjë hollësi tjetër; dhe unë dyshova se ishte Bingli vetëm sepse e besoj atë lloj djali të ri që futet në një ngatërresë të tillë, dhe sepse e di që ishin bashkë gjithë verën e kaluar.

— A ju tha zoti Darsi arsyet e tij për këtë ndërhyrje?

— Kuptova se kishte disa kundërshtime shumë të forta kundër zonjës.

— Dhe ç’marifete përdori për t’i ndarë?

— S’më foli për marifetet e veta, — tha Fiçuilliami duke buzëqeshur. — Më tha vetëm atë që ju thashë tani.

Elizabeta s’u përgjigj dhe vazhdoi të ecte, me zemrën që i fryhej nga indinjata. Pasi e vëzhgoi pak, Fiçuilliami e pyeti pse ishte kaq e menduar.

— Po mendoj për atë që më treguat, — tha ajo. — Sjellja e kushëririt tuaj s’shkon me ndjenjat e mia. Pse duhej të ishte ai gjykatësi?

— Jeni e prirur ta quani ndërhyrjen e tij të pavend?

— S’e shoh ç’të drejtë kishte zoti Darsi të vendoste nëse ishte e hijshme prirja e mikut, ose pse, vetëm me gjykimin e vet, duhej të përcaktonte e të drejtonte si duhej të ishte i lumtur ai mik. Por, — vazhdoi ajo, duke e mbledhur veten, — meqë s’dimë asnjë hollësi, s’është e drejtë ta dënojmë. S’ka arsye të supozohet se kishte shumë dashuri në këtë punë.

— S’është hamendje e panatyrshme, — tha Fiçuilliami; — por ia ul shumë për keq nderin triumfit të kushëririt tim.

Kjo u tha me shaka, por asaj iu duk një portret aq i saktë i zotit Darsi, sa s’i besoi vetes të përgjigjej; dhe prandaj, duke e ndërruar befas bisedën, foli për gjëra pa rëndësi derisa arritën te shtëpia famullitare. Atje, e mbyllur në dhomën e saj, sapo iku vizitori, mundi të mendonte pa ndërprerje për gjithçka që kishte dëgjuar. S’mund të supozohej se bëhej fjalë për njerëz të tjerë veç atyre me të cilët ishte e lidhur ajo. S’mund të ekzistonin në botë dy burra mbi të cilët zoti Darsi të kishte një ndikim kaq të pakufishëm. Që ai kishte qenë i përzier në masat e marra për të ndarë zotin Bingli dhe Xhejnin, s’e kishte vënë kurrë në dyshim; por gjithmonë ia kishte atribuuar zonjushës Bingli planin dhe rregullimin kryesor. Megjithatë, po të mos e mashtronte mendjemadhësia e vet, ai ishte shkaku, krenaria dhe tekat e tij ishin shkaku, i gjithçkaje që kishte vuajtur Xhejn dhe vazhdonte ende të vuante. Për njëfarë kohe kishte shkatërruar çdo shpresë lumturie për zemrën më të dashur e më bujare në botë; dhe askush s’mund të thoshte sa e qëndrueshme mund të ishte e keqja që kishte shkaktuar.

„Kishte disa kundërshtime shumë të forta kundër zonjës“, ishin fjalët e kolonel Fiçuilliamit; dhe këto kundërshtime të forta ndoshta ishin se ajo kishte një burrë tezeje avokat në provincë dhe një dajë tregtar në Londër.

„Kundër vetë Xhejnit,“ thirri ajo, „s’mund të kishte asnjë kundërshtim, me gjithë atë bukuri e mirësi që ka! Mendja e saj e shkëlqyer, e kulturuar, dhe sjelljet magjepsëse. As kundër babait tim s’mund të thuhej asgjë, i cili, megjithëse me disa veçori, ka aftësi që s’duhet t’i përbuzë as vetë zoti Darsi, dhe një respektueshmëri që ai ndoshta s’do ta arrijë kurrë.“

Kur mendoi për nënën, në të vërtetë, sigurisë iu lëkund pak; por s’deshi të pranonte se ndonjë kundërshtim nga ajo anë kishte peshë të madhe për zotin Darsi, krenaria e të cilit, ishte e bindur, do të plagosej më thellë nga mungesa e rëndësisë së të afërmve të mikut të tij sesa nga mungesa e mendjes së tyre; dhe më në fund u bind krejt se ai ishte udhëhequr pjesërisht nga ky lloj krenarie më i keq, dhe pjesërisht nga dëshira për ta mbajtur zotin Bingli për motrën e tij.

Trazimi dhe lotët që i shkaktoi kjo temë i sollën një dhimbje koke; dhe ajo u përkeqësua aq shumë nga mbrëmja sa, bashkë me mosdëshirën për ta parë zotin Darsi, e bëri të vendoste të mos i shoqëronte kushërinjtë në Rozings, ku ishin ftuar për çaj. Zonja Kollins, duke parë se ishte vërtet keq, nuk ngulmoi që të shkonte, dhe e pengoi sa mundi edhe burrin të ngulmonte; por zoti Kollins s’mundi ta fshihte frikën se mos ledi Katerina mërzitej disi që ajo rrinte në shtëpi.

Shënime

1. Në familjet fisnike angleze, titulli dhe pjesa më e madhe e pasurisë i kalonin djalit të madh. Djemtë më të vegjël, si kolonel Fiçuilliami, duhej të gjenin vetë një profesion, zakonisht në ushtri a në kishë, dhe ishin të detyruar të martoheshin me gra të pasura. ↩︎