Kapitulli XXII · Krenari dhe paragjykim

Familja Benet ishte ftuar për drekë te familja Lukas; dhe përsëri, gjatë pjesës më të madhe të ditës, zonjusha Lukas qe aq e mirë sa ta dëgjonte zotin Kollins. Elizabeta gjeti rastin ta falënderonte.

— Kjo e mban në humor të mirë, — tha ajo, — dhe të jam më mirënjohëse nga ç’mund ta shpreh.

Sharlota e siguroi mikeshën se ishte e kënaqur që po bëhej e dobishme, dhe se kjo ia shpërblente me bollëk sakrificën e vogël të kohës. Kjo ishte shumë e dashur; por mirësia e Sharlotës shkonte më larg nga ç’e përfytyronte Elizabeta: qëllimi i saj ishte asgjë më pak se ta shpëtonte nga çdo përsëritje e propozimeve të zotit Kollins, duke i tërhequr ato drejt vetes. Ky ishte plani i zonjushës Lukas; dhe dukjet ishin aq të favorshme, sa, kur u ndanë natën, do të ishte ndier pothuajse e sigurt për suksesin, sikur ai të mos ishte nisur kaq shpejt nga Hertfordshiri. Por këtu ajo u tregua e padrejtë me zjarrin dhe pavarësinë e karakterit të tij; sepse këto e shtynë të vidhej nga shtëpia e Longbornit të nesërmen në mëngjes me një dinakëri të admirueshme, dhe të nxitonte në Lukas Loxh për t’u hedhur te këmbët e saj. Donte të shmangte vëmendjen e kushërirave, nga bindja se, po ta shihnin të ikte, s’kishte si të mos ia merrnin me mend qëllimin; dhe s’donte që përpjekja të merrej vesh para se të mund të merrej vesh edhe suksesi i saj; sepse, megjithëse ndihej pothuajse i sigurt, dhe me arsye, sepse Sharlota kishte qenë mjaft inkurajuese, ishte relativisht i druajtur që nga aventura e së mërkurës. Pritja, megjithatë, qe nga më lajkatueset. Zonjusha Lukas e pa nga një dritare e katit të sipërm ndërsa po ecte drejt shtëpisë, dhe u nis menjëherë për ta takuar si rastësisht në rrugicë. Por fare pak kishte guxuar të shpresonte se atje e prisnin kaq shumë dashuri dhe gojëtari.

Për aq kohë sa e lejonin fjalimet e gjata të zotit Kollins, gjithçka u rregullua mes tyre për kënaqësinë e të dyve; dhe, kur hynë në shtëpi, ai iu lut me zjarr ta caktonte ditën që do ta bënte më të lumturin e burrave; dhe, megjithëse një lutje e tillë duhej shtyrë për tani, zonja s’kishte asnjë dëshirë të luante me lumturinë e tij. Budallallëku me të cilin e kishte pajisur natyra duhej ta ruante ashikllëkun e tij nga çdo hir që mund ta bënte një grua të dëshironte që ai të zgjaste; dhe zonjusha Lukas, që e pranoi vetëm nga dëshira e pastër dhe e painteresuar për një jetë të siguruar, s’e kishte problem sa shpejt të sigurohej kjo jetë.

Sir Uilliamit dhe ledi Lukas iu kërkua shpejt pëlqimi; dhe ata e dhanë me gatishmërinë më të gëzuar. Rrethanat e tanishme të zotit Kollins e bënin këtë martesë shumë të përshtatshme për vajzën e tyre, së cilës mund t’i jepnin pak pajë; dhe perspektivat e tij për pasuri të ardhshme ishin jashtëzakonisht të mira. Ledi Lukas nisi menjëherë të llogariste, me më shumë interes nga ç’kishte ngjallur ndonjëherë kjo çështje, sa vjet të tjera kishte gjasa të jetonte zoti Benet; dhe sir Uilliami shprehu mendimin e prerë se, kurdo që zoti Kollins të hynte në zotërim të pronës së Longbornit, do të ishte shumë e përshtatshme që ai dhe e shoqja të paraqiteshin në oborrin e Shën Xhejmsit. Shkurt, gjithë familja ishte e ngazëllyer si duhej për këtë rast. Vajzat më të vogla ushqyen shpresën se do të dilnin në shoqëri një a dy vjet më herët nga ç’do të kishte ndodhur ndryshe; dhe djemtë u çliruan nga frika se Sharlota do të vdiste e pamartuar. Vetë Sharlota ishte mjaft e qetë. E kishte arritur qëllimin, dhe kishte kohë ta mendonte. Mendimet e saj ishin në përgjithësi të kënaqshme. Zoti Kollins, sigurisht, s’ishte as i mençur, as i këndshëm; shoqëria e tij ishte e mërzitshme, dhe dashuria e tij për të duhej të ishte e përfytyruar. Por megjithatë do të ishte burri i saj. Pa menduar shumë mirë as për burrat, as për martesën, martesa kishte qenë gjithmonë qëllimi i saj: ishte e vetmja siguri e nderuar për vajzat e edukuara mirë me pak pasuri, dhe, sado e pasigurt që të sillte lumturi, duhej të ishte mbrojtja e tyre më e këndshme nga skamja. Këtë mbrojtje tani e kishte fituar; dhe, në moshën njëzet e shtatë vjeç, pa qenë kurrë e bukur, e ndiente gjithë fatin që i kishte rënë. Rrethana më e pakëndshme në gjithë këtë punë ishte habia që do t’i shkaktonte Elizabeta Benetit, miqësinë e së cilës e çmonte më shumë se atë të çdo njeriu tjetër. Elizabeta do të habitej, dhe me siguri do ta qortonte; dhe, megjithëse vendimi i saj s’do të lëkundej, ndjenjat e saj do të lëndoheshin nga një mosmiratim i tillë. Vendosi t’ia jepte lajmin vetë; dhe prandaj e porositi zotin Kollins, kur të kthehej për drekë në Longborn, të mos linte të kuptohej asgjë nga ç’kishte ndodhur para askujt të familjes. Premtimi për fshehtësi u dha sigurisht me shumë bindje, por s’mund të mbahej pa vështirësi; sepse kureshtja që ngjalli mungesa e tij e gjatë shpërtheu, kur u kthye, në pyetje kaq të drejtpërdrejta, sa kërkonin njëfarë zgjuarsie për t’u shmangur, dhe njëkohësisht ai po bënte një vetëmohim të madh, sepse digjej ta shpallte dashurinë e tij të suksesshme.

Meqë do të nisej të nesërmen tepër herët për të parë ndonjë nga familja, ceremonia e përshëndetjes u bë kur zonjat u ngritën për të fjetur; dhe zonja Benet, me shumë mirësjellje e përzemërsi, i tha sa të lumtur do të ishin ta shihnin përsëri në Longborn, kurdo që ia lejonin detyrat e tjera t’i vizitonte.

— E dashur zonjë, — u përgjigj ai, — kjo ftesë më kënaq veçanërisht, sepse është ajo që shpresoja ta merrja; dhe mund të jeni shumë e sigurt se do ta shfrytëzoj sa më shpejt të jetë e mundur.

Të gjithë u habitën; dhe zoti Benet, që s’e dëshironte aspak një kthim kaq të shpejtë, tha menjëherë:

— Por a s’ka këtu rrezik se ledi Katerina s’do ta miratojë, i dashur zotëri? Më mirë t’i lini pas dore të afërmit, sesa të rrezikoni ta fyeni mbrojtësen.

— I dashur zotëri, — u përgjigj zoti Kollins, — ju jam veçanërisht mirënjohës për këtë paralajmërim miqësor, dhe mund të jeni i sigurt se s’do ta bëj një hap kaq të rëndësishëm pa pëlqimin e Zonjërisë së Saj.

— S’mund të jeni kurrë tepër i kujdesshëm. Rrezikoni çdo gjë, por jo pakënaqësinë e saj; dhe po të shihni se ka gjasa ta ngjallni duke ardhur përsëri te ne, gjë që unë do ta mendoja jashtëzakonisht të mundshme, rrini qetë në shtëpi dhe jini i bindur se ne s’do të fyhemi aspak.

— Më besoni, i dashur zotëri, mirënjohja ime ngjallet ngrohtësisht nga një vëmendje kaq e dashur; dhe, jini i sigurt, së shpejti do të merrni prej meje një letër falënderimi për këtë, si dhe për çdo shenjë tjetër të respektit tuaj gjatë qëndrimit tim në Hertfordshir. Sa për kushërirat e mia të bukura, megjithëse mungesa ime mund të mos jetë aq e gjatë sa ta bëjë të nevojshme, tani marr lirinë t’u uroj shëndet e lumturi, pa e përjashtuar kushërirën time Elizabeta.

Me mirësjelljet e duhura, zonjat u tërhoqën atëherë; të gjitha njësoj të habitura që ai mendonte të kthehej shpejt. Zonja Benet donte ta kuptonte se ai mendonte t’i propozonte njërës nga vajzat e saj më të vogla, dhe Meri mund të ishte bindur ta pranonte. Ajo i vlerësonte aftësitë e tij shumë më lart se të gjitha të tjerat: në mendimet e tij kishte një seriozitet që i bënte shpesh përshtypje; dhe, megjithëse s’ishte aspak aq i zgjuar sa ajo vetë, mendonte se, po ta nxitnin të lexonte e të përmirësohej me një shembull si i saji, mund të bëhej një shok shumë i këndshëm. Por të nesërmen në mëngjes çdo shpresë e këtij lloji u zhduk. Zonjusha Lukas erdhi pak pas mëngjesit, dhe në një bisedë të veçantë me Elizabetën i tregoi ngjarjen e një dite më parë.

Mundësia që zoti Kollins ta kujtonte veten të dashuruar me mikeshën e saj i kishte shkuar ndër mend Elizabetës një herë gjatë një a dy ditëve të fundit: por që Sharlota mund ta inkurajonte, i dukej pothuajse po aq e pamundur sa ta inkurajonte ajo vetë; dhe habia e saj ishte prandaj aq e madhe, sa në fillim i kapërceu kufijtë e mirësjelljes, dhe s’mundi të mos thërriste:

— E fejuar me zotin Kollins! Sharlota ime e dashur, e pamundur!

Fytyra e qetë që zonjusha Lukas kishte ruajtur ndërsa tregonte historinë, këtu i la vendin një hutimi të çastit kur mori një qortim kaq të drejtpërdrejtë; megjithëse, meqë s’ishte më shumë nga ç’kishte pritur, shpejt e mblodhi veten dhe u përgjigj qetësisht:

— Pse të habitesh, Eliza ime e dashur? A të duket e pabesueshme që zoti Kollins të mund të fitojë mendimin e mirë të ndonjë gruaje, vetëm sepse s’pati fatin t’ia dilte me ty?

Por Elizabeta tani e kishte mbledhur veten; dhe, duke bërë një përpjekje të madhe, arriti ta siguronte, me mjaft vendosmëri, se perspektiva e lidhjes së tyre farefisnore i pëlqente shumë, dhe se i uronte gjithë lumturinë e përfytyrueshme.

— E shoh ç’ndien, — u përgjigj Sharlota; — duhet të jesh e habitur, shumë e habitur, meqë kaq së fundi zoti Kollins donte të martohej me ty. Por, kur të kesh pasur kohë ta mendosh mirë, shpresoj se do të jesh e kënaqur me atë që kam bërë. Nuk jam romantike, e di. S’kam qenë kurrë. Kërkoj vetëm një shtëpi të rehatshme; dhe, duke pasur parasysh karakterin, lidhjet dhe pozitën në jetë të zotit Kollins, jam e bindur se shansi im për lumturi me të është po aq i mirë sa ç’mund të mburren shumica e njerëzve kur hyjnë në martesë.

Elizabeta u përgjigj qetësisht „pa dyshim“; dhe, pas një heshtjeje të sikletshme, u kthyen te pjesa tjetër e familjes. Sharlota s’ndenji shumë më gjatë; dhe Elizabeta mbeti atëherë të mendonte për atë që kishte dëgjuar. Kaloi shumë kohë para se të pajtohej sadopak me idenë e një martese kaq të papërshtatshme. Çudia që zoti Kollins kishte bërë dy propozime martese brenda tri ditëve s’ishte asgjë në krahasim me faktin që tani ishte pranuar. Gjithmonë e kishte ndier se mendimi i Sharlotës për martesën s’ishte krejt si i saji; por s’mund ta kishte menduar të mundshme që, kur të vinte koha për të vepruar, ajo do t’i sakrifikonte çdo ndjenjë më të mirë për përfitim të kësaj bote. Sharlota, gruaja e zotit Kollins, ishte një pamje shumë poshtëruese! Dhe dhembjes që një mikeshë po turpëronte veten dhe po binte në vlerësimin e saj, iu shtua bindja e trishtueshme se ishte e pamundur që ajo mikeshë të ishte sadopak e lumtur në fatin që kishte zgjedhur.