Kapitulli XX · Krenari dhe paragjykim

Zotin Kollins nuk e lanë gjatë në soditjen e heshtur të dashurisë së tij të suksesshme; sepse zonja Benet, që ishte endur në paradhomë për të pritur fundin e takimit, sapo pa Elizabetën të hapte derën dhe të kalonte me hap të shpejtë pranë saj drejt shkallëve, hyri në dhomën e mëngjesit dhe e uroi atë dhe veten me fjalë të ngrohta për perspektivën e lumtur të lidhjes së tyre më të ngushtë. Zoti Kollins i priti dhe i ktheu urimet me po aq kënaqësi, dhe pastaj nisi të tregonte hollësitë e takimit, me përfundimin e të cilit besonte se kishte çdo arsye të ishte i kënaqur, sepse refuzimi që i kishte dhënë kushërira me vendosmëri vinte natyrshëm nga modestia e saj e druajtur dhe nga delikatesa e vërtetë e karakterit të saj.

Ky lajm, megjithatë, e trembi zonjën Benet: do të kishte qenë e lumtur të ishte po aq e bindur se e bija kishte dashur ta inkurajonte duke e kundërshtuar propozimin, por s’guxonte ta besonte, dhe s’mundi të mos e thoshte.

— Por jini i sigurt, zoti Kollins, — shtoi ajo, — që Lizi do të vihet në vijë. Do t’i flas vetë menjëherë. Është vajzë shumë kokëfortë dhe e marrë, dhe s’e di interesin e vet; por unë do ta bëj ta dijë.

— Më falni që ju ndërpres, zonjë, — thirri zoti Kollins; — por, po të jetë vërtet kokëfortë dhe e marrë, s’e di nëse do të ishte një grua krejt e dëshirueshme për një burrë në pozitën time, i cili natyrisht kërkon lumturinë në martesë. Prandaj, po të vazhdojë vërtet ta refuzojë propozimin tim, ndoshta do të ishte më mirë të mos detyrohej të më pranonte, sepse, po të ketë të meta të tilla karakteri, s’do të mund të ndihmonte shumë në lumturinë time.

— Zotëri, më keqkuptoni krejt, — tha zonja Benet e alarmuar. — Lizi është kokëfortë vetëm në çështje si këto. Në çdo gjë tjetër është vajza më zemërmirë që ka jetuar ndonjëherë. Do të shkoj menjëherë te zoti Benet, dhe do ta rregullojmë shumë shpejt me të, jam e sigurt.

S’i dha kohë të përgjigjej, por, duke nxituar menjëherë te i shoqi, thirri sapo hyri në bibliotekë:

— Oh, zoti Benet, të duan menjëherë; jemi të gjithë në rrëmujë. Duhet të vish e ta detyrosh Lizin të martohet me zotin Kollins, sepse ajo betohet se s’e do; dhe po s’nxitove, ai do ta ndërrojë mendjen dhe s’do ta dojë më atë.

Zoti Benet ngriti sytë nga libri kur ajo hyri, dhe ia nguli në fytyrë me një mospërfillje të qetë, që s’u ndryshua aspak nga lajmi i saj.

— S’kam kënaqësinë të të kuptoj, — tha ai, kur ajo e mbaroi fjalën. — Për çfarë po flet?

— Për zotin Kollins dhe Lizin. Lizi thotë se s’e do zotin Kollins, dhe zoti Kollins po fillon të thotë se s’e do Lizin.

— Dhe ç’duhet të bëj unë në këtë rast? Duket punë pa shpresë.

— Foli vetë Lizit. Thuaji se ti këmbëngul që të martohet me të.

— Le ta thërrasin këtu poshtë. Do ta dëgjojë mendimin tim.

Zonja Benet i ra ziles, dhe zonjushën Elizabeta e thirrën në bibliotekë.

— Eja këtu, bija ime, — thirri i ati kur ajo u shfaq. — Të kam thirrur për një çështje të rëndësishme. Kam kuptuar se zoti Kollins të ka bërë propozim martese. Është e vërtetë?

Elizabeta u përgjigj se po.

— Shumë mirë; dhe këtë propozim martese e ke refuzuar?

— Po, baba.

— Shumë mirë. Tani vijmë te thelbi. Nëna jote këmbëngul që ta pranosh. A s’është kështu, zonja Benet?

— Po, përndryshe s’dua ta shoh më kurrë me sy.

— Para teje ndodhet një zgjedhje e pafat, Elizabetë. Që sot e tutje duhet të bëhesh e huaj për njërin nga prindërit. Nëna jote s’do të të shohë më kurrë po s’u martove me zotin Kollins, dhe unë s’do të të shoh më kurrë po u martove.

Elizabeta s’mundi të mos buzëqeshte me një fund të tillë të një fillimi të tillë; por zonja Benet, që e kishte bindur veten se i shoqi e shihte punën si donte ajo, u zhgënjye jashtëzakonisht.

— Ç’do të thuash, zoti Benet, kur flet kështu? Më premtove se do të këmbëngulje që ajo të martohej me të.

— E dashur, — u përgjigj i shoqi, — kam për të kërkuar dy të mira të vogla. Së pari, që të më lejosh të përdor lirisht mendjen time në këtë rast; dhe, së dyti, dhomën time. Do të më vinte mirë ta kisha bibliotekën vetëm për vete sa më shpejt.

Megjithatë, megjithë zhgënjimin nga i shoqi, zonja Benet s’hoqi ende dorë. I foli Elizabetës vazhdimisht; herë e përkëdhelte, herë e kërcënonte. U përpoq ta fitonte Xhejnin në anën e saj, por Xhejn, me gjithë butësinë e mundshme, nuk pranoi të përzihej; dhe Elizabeta, herë me seriozitet të vërtetë e herë me gaz lozonjar, iu përgjigj sulmeve të saj. Megjithëse mënyra i ndryshonte, vendosmëria s’i ndryshoi kurrë.

Ndërkohë zoti Kollins po mendohej në vetmi për ç’kishte ndodhur. Mendonte tepër mirë për veten për të kuptuar për ç’arsye mund ta refuzonte kushërira; dhe, megjithëse iu lëndua krenaria, s’vuajti në asnjë mënyrë tjetër. Dashuria e tij për të ishte krejt e përfytyruar; dhe mundësia që ajo ta meritonte qortimin e nënës e pengoi të ndiente ndonjë keqardhje.

Ndërsa familja ishte në këtë rrëmujë, erdhi Sharlota Lukas për ta kaluar ditën me ta. Në paradhomë e priti Lidia, e cila, duke fluturuar drejt saj, thirri gati me pëshpëritje:

— Mirë që erdhe, se këtu po bëhet një argëtim i madh! Ç’mendon se ka ndodhur këtë mëngjes? Zoti Kollins i ka kërkuar dorën Lizit, dhe ajo s’e do.

Sharlota mezi pati kohë të përgjigjej, kur atyre iu bashkua Kiti, që erdhi të tregonte të njëjtin lajm; dhe sapo hynë në dhomën e mëngjesit, ku ishte vetëm zonja Benet, edhe ajo e nisi me këtë temë, duke i kërkuar zonjushës Lukas dhembshuri dhe duke iu lutur ta bindte mikeshën e saj, Lizin, t’ua plotësonte dëshirat familjes.

— Të lutem bëje, e dashur zonjushë Lukas, — shtoi ajo me ton të trishtuar; — sepse askush s’është në anën time, askush s’më mban anën; më trajtojnë mizorisht, askush s’ka mëshirë për nervat e mia të shkreta.

Sharlotës iu kursye përgjigjja nga hyrja e Xhejnit dhe Elizabetës.

— Ja, ja ku vjen, — vazhdoi zonja Benet, — me pamje sa më të shkujdesur, dhe pa i bërë syri tërt për ne, sikur të ishim në Jork,¹ mjafton të bëjë si do vetë. Por po të them diçka, zonjushë Lizi: po ta fute në kokë të vazhdosh t’i refuzosh kështu të gjitha propozimet e martesës, s’do të gjesh kurrë burrë fare; dhe jam e sigurt që s’e di kush do të të mbajë kur të vdesë yt atë. Unë s’do të mund të të mbaj; ta them që tani. Me ty kam mbaruar që nga kjo ditë. Ta thashë në bibliotekë, e di, që s’do të të flas më kurrë, dhe do të shohësh që e mbaj fjalën. S’kam asnjë kënaqësi të flas me fëmijë të pabindur. Jo se kam ndonjë kënaqësi të madhe, në të vërtetë, të flas me ndokënd. Njerëzit që vuajnë si unë nga nervat s’mund të kenë ndonjë dëshirë të madhe për të folur. Askush s’e di sa vuaj! Por kështu ndodh gjithmonë. Për ata që s’ankohen s’ka kurrë mëshirë.

Vajzat e dëgjuan në heshtje këtë vërshim fjalësh, duke e ditur se çdo përpjekje për ta arsyetuar a për ta qetësuar vetëm sa do t’ia shtonte acarimin. Prandaj ajo vazhdoi të fliste pa e ndërprerë asnjëra, derisa iu bashkua zoti Kollins, që hyri me një ajër më madhështor se zakonisht, dhe kur e pa, ajo u tha vajzave:

— Tani këmbëngul që të gjitha ju të mbani gojën, dhe ta lini zotin Kollins dhe mua të bisedojmë pak bashkë.

Elizabeta doli qetësisht nga dhoma, Xhejn dhe Kiti e ndoqën, por Lidia nuk lëvizi nga vendi, e vendosur të dëgjonte sa më shumë; dhe Sharlota, e mbajtur fillimisht nga mirësjellja e zotit Kollins, pyetjet e të cilit për të dhe për gjithë familjen e saj ishin shumë të hollësishme, dhe pastaj nga pak kureshtje, u mjaftua të shkonte te dritarja dhe të shtirej sikur s’dëgjonte. Me zë të vajtueshëm, zonja Benet e nisi kështu bisedën e planifikuar:

— Oh, zoti Kollins!

— E dashur zonjë, — u përgjigj ai, — le të heshtim përgjithmonë për këtë çështje. Larg qoftë prej meje, — vazhdoi ai pas pak, me një zë që tregonte pakënaqësinë e tij, — të zemërohem me sjelljen e vajzës suaj. Nënshtrimi para të këqijave të pashmangshme është detyra e të gjithëve ne; detyra e veçantë e një djali të ri që ka pasur fatin që kam pasur unë, të ngrihet herët në detyrë; dhe, besoj, jam nënshtruar. Ndoshta jo më pak, ngaqë ndiej njëfarë dyshimi për lumturinë time të vërtetë, sikur kushërira ime e bukur të më kishte nderuar me dorën e saj; sepse shpesh e kam vënë re se nënshtrimi s’është kurrë aq i përsosur sa kur bekimi që na mohohet fillon të humbasë diçka nga vlera në vlerësimin tonë. Shpresoj se s’do të mendoni, e dashur zonjë, se po tregoj ndonjë mungesë respekti për familjen tuaj, duke i tërhequr kështu pretendimet e mia për hirin e vajzës suaj, pa ju bërë juve dhe zotit Benet komplimentin t’ju kërkoj të ndërhyni me autoritetin tuaj në favorin tim. Sjellja ime mund të jetë, kam frikë, e qortueshme, ngaqë e pranova largimin nga buzët e vajzës suaj në vend të buzëve tuaja; por të gjithë mund të gabojmë. Unë sigurisht kam pasur qëllime të mira gjatë gjithë kësaj pune. Qëllimi im ka qenë të siguroj për vete një shoqe të dashur, duke pasur parasysh si duhet edhe përfitimin e gjithë familjes suaj; dhe, po të ketë qenë mënyra ime sadopak e qortueshme, kërkoj leje këtu t’ju kërkoj ndjesë.

Shënime

1. Jorku është në veri të Anglisë, rreth dyqind milje larg Hertfordshirit: për zonjën Benet, sa të thuash në fund të botës. ↩︎