Kapitulli XXIII · Krenari dhe paragjykim

Elizabeta po rrinte me nënën dhe motrat, duke menduar për atë që kishte dëgjuar dhe duke dyshuar nëse kishte të drejtë ta përmendte, kur u shfaq vetë sir Uilliam Lukasi, i dërguar nga e bija për t’ia njoftuar familjes fejesën. Me shumë komplimente për ta dhe me shumë vetëkënaqësi për perspektivën e një lidhjeje mes dy shtëpive, ai e shtjelloi çështjen para një dëgjuesie jo vetëm të habitur, por edhe mosbesuese; sepse zonja Benet, me më shumë ngulm sesa mirësjellje, deklaroi se ai duhet ta kishte krejt gabim; dhe Lidia, gjithmonë e pakujdesshme dhe shpesh e pasjellshme, thirri me zhurmë:

— O Zot! Sir Uilliam, si mund të tregoni një përrallë të tillë? S’e dini që zoti Kollins do të martohet me Lizin?

Vetëm gatishmëria e një oborrtari mund ta duronte pa zemërim një trajtim të tillë: por edukata e mirë e sir Uilliamit e nxori me sukses nga gjithë kjo; dhe, megjithëse kërkoi leje të ishte i prerë për vërtetësinë e lajmit, i dëgjoi të gjitha paturpësitë e tyre me mirësjelljen më të durueshme.

Elizabeta, duke e ndier për detyrë ta nxirrte nga një gjendje kaq e pakëndshme, doli përpara për ta vërtetuar lajmin, duke përmendur se e dinte më parë nga vetë Sharlota; dhe u përpoq t’u jepte fund thirrjeve të nënës dhe motrave me urimet e zjarrta për sir Uilliamin, në të cilat iu bashkua me gatishmëri Xhejn, dhe duke bërë një sërë vërejtjesh për lumturinë që mund të pritej nga kjo martesë, për karakterin e shkëlqyer të zotit Kollins dhe për largësinë e përshtatshme të Hansfordit nga Londra.

Zonja Benet, në fakt, ishte tepër e tronditur për të thënë shumë gjëra për sa kohë ndenji sir Uilliami; por sapo ai i la, ndjenjat e saj gjetën shpejt rrugëdalje. Së pari, ngulte këmbë të mos e besonte gjithë punën; së dyti, ishte shumë e sigurt që zotin Kollins e kishin mashtruar; së treti, besonte se s’do të ishin kurrë të lumtur bashkë; dhe, së katërti, se fejesa mund të prishej. Megjithatë, nga gjithë kjo nxirreshin qartë dy përfundime: njëri, që Elizabeta ishte shkaku i vërtetë i gjithë së keqes; dhe tjetri, që ajo vetë ishte trajtuar barbarisht nga të gjithë; dhe për këto dy pika foli kryesisht gjatë pjesës tjetër të ditës. Asgjë s’mund ta ngushëllonte e asgjë s’mund ta qetësonte. As ajo ditë s’ia shteroi mërinë. Kaloi një javë para se të mund ta shihte Elizabetën pa e qortuar; kaloi një muaj para se të mund t’u fliste sir Uilliamit apo ledi Lukas pa qenë e vrazhdë; dhe kaluan shumë muaj para se ta falte sadopak vajzën e tyre.

Emocionet e zotit Benet ishin shumë më të qeta në këtë rast, dhe ato që i ndiente, deklaroi se ishin nga më të këndshmet; sepse e kënaqte, tha ai, të zbulonte se Sharlota Lukas, të cilën e kishte zakon ta mendonte mjaft të mençur, ishte po aq budallaqe sa e shoqja, dhe më budallaqe se e bija!

Xhejn pranoi se ishte habitur pak nga kjo martesë: por foli më pak për habinë sesa për dëshirën e zjarrtë që ata të ishin të lumtur; as Elizabeta s’arriti ta bindte ta quante të pamundshme. Kiti dhe Lidia ishin larg nga t’ia kishin zili zonjushës Lukas, sepse zoti Kollins ishte vetëm klerik; dhe kjo s’i preku në asnjë mënyrë tjetër veçse si një lajm për ta përhapur në Meriton.

Ledi Lukas s’mund të mos ndiente triumf që tani mund t’ia kthente zonjës Benet ngushëllimin e të paturit një vajzë të martuar mirë; dhe vinte në Longborn disi më shpesh se zakonisht për të thënë sa e lumtur ishte, megjithëse shikimet e thartuara dhe vërejtjet dashakeqe të zonjës Benet mund të kishin qenë të mjaftueshme për ta përzënë lumturinë.

Mes Elizabetës dhe Sharlotës kishte një ngurrim që i mbante të dyja në heshtje për këtë temë; dhe Elizabeta ishte e bindur se mes tyre s’do të mund të kishte më kurrë besim të vërtetë. Zhgënjimi nga Sharlota e bëri të kthehej me më shumë dashuri nga e motra, për drejtësinë e delikatesën e së cilës ishte e sigurt se mendimi i saj s’do të lëkundej kurrë, dhe për lumturinë e së cilës shqetësohej çdo ditë e më shumë, sepse tani kishte një javë që Bingli kishte ikur dhe s’dëgjohej asgjë për kthimin e tij.

Xhejn i ishte përgjigjur shpejt letrës së Karolinës, dhe po numëronte ditët derisa të mund të shpresonte me arsye të merrte përsëri lajme. Letra e premtuar e falënderimit nga zoti Kollins mbërriti të martën, drejtuar babait të tyre, dhe e shkruar me gjithë solemnitetin e mirënjohjes që mund ta kishte frymëzuar një qëndrim prej një viti në familje. Pasi e qetësoi ndërgjegjen për këtë, vazhdoi t’i njoftonte, me shumë shprehje ngazëllimi, për lumturinë që kishte fituar dashurinë e fqinjes së tyre të dashur, zonjushës Lukas, dhe pastaj shpjegoi se kishte qenë vetëm me qëllim që të shijonte shoqërinë e saj që e kishte pranuar kaq me gatishmëri dëshirën e tyre të mirë për ta parë përsëri në Longborn, ku shpresonte të mund të kthehej të hënën pas dy javësh; sepse ledi Katerina, shtonte ai, e miratonte me aq gjithë zemër martesën e tij, sa donte që ajo të bëhej sa më shpejt, gjë që ai besonte se do të ishte një argument i pakundërshtueshëm për Sharlotën e tij të dashur që ta caktonte së shpejti ditën që do ta bënte më të lumturin e burrave.

Kthimi i zotit Kollins në Hertfordshir s’ishte më gëzim për zonjën Benet. Përkundrazi, ishte po aq e prirur të ankohej për të sa edhe i shoqi. Ishte shumë e çuditshme që ai të vinte në Longborn në vend të Lukas Loxhit; ishte gjithashtu shumë e papërshtatshme dhe jashtëzakonisht e bezdisshme. E urrente të kishte vizitorë në shtëpi ndërsa shëndeti i saj ishte kaq i lëkundur, dhe të dashuruarit ishin më të pakëndshmit nga të gjithë njerëzit. Të tilla ishin murmuritjet e buta të zonjës Benet, dhe ato i linin vendin vetëm hidhërimit më të madh për mungesën e vazhdueshme të zotit Bingli.

As Xhejn, as Elizabeta s’ishin të qeta për këtë çështje. Kalonte ditë pas dite pa sjellë lajme të tjera për të veç fjalës që u përhap shpejt në Meriton se ai s’do të vinte më në Netherfild gjithë dimrin; një fjalë që e zemëroi shumë zonjën Benet, dhe të cilën ajo s’harronte kurrë ta përgënjeshtronte si gënjeshtrën më skandaloze.

Madje edhe Elizabeta nisi të kishte frikë, jo se Bingli ishte indiferent, por se motrat e tij do t’ia dilnin ta mbanin larg. Sado që s’donte ta pranonte një ide kaq shkatërruese për lumturinë e Xhejnit, dhe kaq çnderuese për qëndrueshmërinë e të dashurit të saj, s’mund ta pengonte të kthehej shpesh. Përpjekjet e bashkuara të dy motrave të tij të pandjeshme dhe të mikut të tij të fuqishëm, të ndihmuara nga hiret e zonjushës Darsi dhe nga argëtimet e Londrës, mund të ishin tepër, kishte frikë ajo, për forcën e dashurisë së tij.

Sa për Xhejnin, ankthi i saj në këtë pasiguri ishte, sigurisht, më i dhimbshëm se i Elizabetës: por, çfarëdo që ndiente, donte ta fshihte; dhe prandaj mes saj dhe Elizabetës kjo temë s’përmendej kurrë. Por, meqë e ëmës s’ia frenonte asnjë delikatesë e tillë, rrallë kalonte një orë pa folur për Binglin, pa shprehur padurimin për ardhjen e tij, apo madje pa i kërkuar Xhejnit të pranonte se, po të mos kthehej ai, do ta quante veten të trajtuar shumë keq. Iu desh gjithë butësia e qëndrueshme e Xhejnit për t’i duruar këto sulme me një qetësi të pranueshme.

Zoti Kollins u kthye shumë me përpikëri të hënën pas dy javësh, por pritja në Longborn s’ishte aq e përzemërt sa herën e parë. Megjithatë, ishte tepër i lumtur për të pasur nevojë për shumë vëmendje; dhe, për fatin e të tjerëve, puna e ashikllëkut i çliroi nga një pjesë e madhe e shoqërisë së tij. Pjesën më të madhe të çdo dite e kalonte në Lukas Loxh, dhe ndonjëherë kthehej në Longborn vetëm në kohë sa të kërkonte ndjesë për mungesën, para se familja të shkonte të flinte.

Zonja Benet ishte vërtet në gjendje shumë të mjerueshme. Vetëm përmendja e ndonjë gjëje që kishte të bënte me martesën e hidhte në një agoni mërzie, dhe kudo që shkonte, ishte e sigurt se do ta dëgjonte të flitej për të. Pamja e zonjushës Lukas i ishte e neveritshme. Si pasardhësen e saj në atë shtëpi, e shihte me neveri xheloze. Sa herë që Sharlota vinte t’i shihte, ajo nxirrte përfundimin se po e priste me padurim orën e zotërimit; dhe sa herë që i fliste me zë të ulët zotit Kollins, ishte e bindur se po flisnin për pronën e Longbornit dhe po vendosnin ta nxirrnin atë dhe vajzat nga shtëpia sapo të vdiste zoti Benet. Për të gjitha këto u ankua me hidhërim te i shoqi.

— Vërtet, zoti Benet, — tha ajo, — është shumë e rëndë të mendosh që Sharlota Lukas do të bëhet ndonjëherë zonja e kësaj shtëpie, që unë do të detyrohem t’i lë vendin asaj, dhe do të rroj sa ta shoh të zërë vendin tim këtu!

— E dashur, mos u jep pas mendimeve kaq të zymta. Le të shpresojmë për gjëra më të mira. Le të lajkatohemi se mbase unë do të jem ai që do të mbetet gjallë.

Kjo s’ishte shumë ngushëlluese për zonjën Benet; dhe, prandaj, në vend që t’i përgjigjej, vazhdoi si më parë.

— S’e duroj dot të mendoj që ata do ta kenë gjithë këtë pronë. Po të mos ishte trashëgimia e detyruar, s’do të më bënte vonë.

— Çfarë s’do të të bënte vonë?

— S’do të më bënte vonë për asgjë fare.

— Le të jemi mirënjohës që je ruajtur nga një gjendje e tillë mospërfillje.

— S’mund të jem kurrë mirënjohëse, zoti Benet, për asgjë që ka të bëjë me trashëgiminë e detyruar. Si mund ta ketë ndërgjegjen dikush t’ua marrë një pronë vajzave të veta, s’e kuptoj dot; dhe të gjitha këto për hatrin e zotit Kollins! Pse duhet ta ketë ai më shumë se kushdo tjetër?

— Ta lë ty ta vendosësh, — tha zoti Benet.