Kapitulli LVII · Krenari dhe paragjykim

Trazimi i shpirtit ku e hodhi Elizabetën kjo vizitë e jashtëzakonshme s’mund të kapërcehej lehtë; as s’mundi për shumë orë të mësonte të mendonte për të më pak se pa pushim. Ledi Katerina, me sa dukej, e kishte marrë vërtet mundimin e këtij udhëtimi nga Rozingsi vetëm me qëllim që t’ia prishte fejesën e supozuar me zotin Darsi. Ishte sigurisht një plan i arsyeshëm! Por nga mund të kishte lindur fjala e fejesës së tyre, Elizabeta s’e merrte dot me mend; derisa i ra ndër mend se fakti që ai ishte miku i ngushtë i Binglit, dhe ajo motra e Xhejnit, mjaftonte, në një kohë kur pritja e një dasme i bënte të gjithë të etur për një tjetër, për ta ngjallur këtë ide. As ajo vetë s’kishte harruar ta ndiente se martesa e së motrës duhej t’i bashkonte më shpesh. Dhe fqinjët e saj në Lukas Loxh, pra (sepse përmes letërkëmbimit të tyre me Kollinsët, kështu përfundoi ajo, fjala i kishte arritur ledi Katerinës), kishin quajtur thjesht gati të sigurt e të menjëhershëm atë që ajo e kishte parë si të mundshme në ndonjë kohë të ardhshme.

Megjithatë, duke i rimenduar shprehjet e ledi Katerinës, s’mundi të mos ndiente njëfarë shqetësimi për pasojat e mundshme të këmbënguljes së saj në këtë ndërhyrje. Nga ç’kishte thënë për vendimin e saj për ta penguar martesën, Elizabetës i shkoi ndër mend se ajo duhej të kishte ndër mend t’i drejtohej nipit; dhe si mund ta priste ai një paraqitje të ngjashme të të këqijave që shoqëronin një lidhje me të, s’guxonte ta thoshte. S’e dinte shkallën e saktë të dashurisë së tij për tezen, apo të mbështetjes së tij te gjykimi i saj, por ishte e natyrshme të supozohej se ai mendonte shumë më lart për Zonjërinë e Saj nga ç’mund të mendonte ajo; dhe ishte e sigurt se, duke numëruar mjerimet e një martese me një grua, të afërmit e ngushtë të së cilës ishin kaq të pabarabartë me të tijët, tezja do ta godiste në anën e tij më të dobët. Me idetë e tij për dinjitetin, ai ndoshta do ta ndiente se argumentet, që Elizabetës i ishin dukur të dobëta e qesharake, përmbanin shumë mend të shëndoshë dhe arsyetim të fortë.

Po të kishte qenë i lëkundur më parë se ç’duhej të bënte, gjë që shpesh i ishte dukur e mundshme, këshilla dhe lutja e një të afërmeje kaq të ngushtë mund të zgjidhnin çdo dyshim dhe ta vendosnin menjëherë të ishte aq i lumtur sa mund ta bënte një dinjitet i panjollë. Në atë rast, ai s’do të kthehej më. Ledi Katerina mund ta shihte kur të kalonte nëpër Londër; dhe premtimi i tij ndaj Binglit për t’u kthyer në Netherfild do të duhej të binte.

„Prandaj, po t’i vijë mikut të tij brenda pak ditëve ndonjë justifikim pse s’e mban premtimin,“ shtoi ajo, „do ta di si ta kuptoj. Atëherë do të heq dorë nga çdo pritje, nga çdo dëshirë për besnikërinë e tij. Po t’i mjaftojë vetëm t’i vijë keq për mua, kur mund të kishte fituar dashurinë e dorën time, shpejt do të pushoj fare së ardhuri keq për të.“

Habia e pjesës tjetër të familjes, kur dëgjuan kush kishte qenë vizitorja, ishte shumë e madhe: por e kënaqën me mirësjellje me të njëjtin lloj supozimi që kishte qetësuar kureshtjen e zonjës Benet; dhe Elizabetës iu kursyen shumë ngacmime për këtë temë.

Të nesërmen në mëngjes, ndërsa po zbriste shkallët, e takoi i ati, që po dilte nga biblioteka me një letër në dorë.

— Lizi, — tha ai, — po vija të të kërkoja: eja në dhomën time.

Ajo e ndoqi atje; dhe kureshtja për të ditur ç’kishte për t’i thënë iu shtua nga supozimi se kishte të bënte disi me letrën që mbante në dorë. Papritur i shkoi ndër mend se mund të ishte nga ledi Katerina, dhe parashikoi me tmerr të gjitha shpjegimet që do të pasonin.

E ndoqi babain deri te oxhaku, dhe u ulën të dy. Pastaj ai tha:

— Këtë mëngjes mora një letër që më ka habitur jashtëzakonisht. Meqë të përket kryesisht ty, duhet ta dish përmbajtjen. S’e dija më parë që kisha dy vajza në prag të martesës. Lërmë të të uroj për një pushtim shumë të rëndësishëm.

Ngjyra tani i vërshoi Elizabetës në faqe, me bindjen e menjëhershme se ishte një letër nga nipi në vend të tezes; dhe po lëkundej nëse duhej të ishte më e kënaqur që ai po shpjegohej fare, apo e fyer që letra e tij s’i ishte drejtuar asaj vetë, kur i ati vazhdoi:

— Dukesh sikur di diçka. Zonjushat kanë mprehtësi të madhe në çështje të tilla; por mendoj se mund ta sfidoj edhe mendjemprehtësinë tënde për ta zbuluar emrin e adhuruesit tënd. Kjo letër është nga zoti Kollins.

— Nga zoti Kollins! Dhe ç’mund të ketë për të thënë ai?

— Diçka shumë me vend, sigurisht. Fillon me urime për dasmën e afërt të vajzës sime të madhe, për të cilën, me sa duket, i kanë treguar disa nga Lukasët zemërmirë e thashethemexhinj. S’do të luaj me padurimin tënd duke lexuar ç’thotë për këtë pikë. Ajo që të përket ty është kjo: „Pasi ju paraqita kështu urimet e sinqerta të zonjës Kollins dhe të miat për këtë ngjarje të lumtur, më lejoni tani të shtoj një aludim të shkurtër për një tjetër, për të cilën na ka njoftuar i njëjti burim. Vajza juaj Elizabeta, supozohet, s’do ta mbajë gjatë emrin Benet, pasi ta ketë lënë e motra më e madhe; dhe shoku i zgjedhur i fatit të saj mund të shihet me arsye si një nga personalitetet më të shquara të këtij vendi.“ A e merr dot me mend, Lizi, për kë bëhet fjalë? „Ky zotëri i ri është i bekuar, në mënyrë të veçantë, me gjithçka që mund të dëshirojë më shumë zemra e një të vdekshmi: pronë të shkëlqyer, farefis fisnik dhe shumë famulli në dorë. Megjithatë, me gjithë këto tundime, më lejoni ta paralajmëroj kushërirën time Elizabeta, dhe juve, për të këqijat që mund t’ju bien po t’i pranoni me nxitim propozimet e këtij zotërie, të cilat, sigurisht, do të jeni të prirur t’i shfrytëzoni menjëherë.“ A e ke ndonjë ide, Lizi, kush është ky zotëri? Por tani po del në shesh. „Arsyeja ime për t’ju paralajmëruar është kjo: kemi arsye të përfytyrojmë se tezja e tij, ledi Katerinë de Burg, s’e shikon këtë martesë me sy miqësor.“ Zoti Darsi, e sheh, është burri! Tani, Lizi, mendoj se të kam habitur. A mund të kishin zgjedhur ai, apo Lukasët, ndonjë burrë tjetër brenda rrethit të të njohurve tanë, emri i të cilit do ta kishte përgënjeshtruar më me efekt atë që tregonin? Zoti Darsi, që s’e shikon kurrë asnjë grua veçse për t’i gjetur ndonjë të metë, dhe që me siguri s’të ka shikuar kurrë ty në jetën e tij! Është e mrekullueshme!

Elizabeta u përpoq t’i bashkohej shakasë së babait, por mundi të detyronte vetëm një buzëqeshje shumë të ngurrueshme. Kurrë mendjemprehtësia e tij s’ishte drejtuar në një mënyrë kaq pak të këndshme për të.

— S’të argëton?

— Oh, po. Të lutem vazhdo të lexosh.

— „Pasi ia përmenda mbrëmë Zonjërisë së Saj gjasat e kësaj martese, ajo menjëherë, me mirëdashjen e saj të zakonshme, shprehu ç’ndiente për këtë rast; kur u bë e qartë se, për shkak të disa kundërshtimeve familjare nga ana e kushërirës sime, ajo s’do ta jepte kurrë pëlqimin për atë që e quajti një martesë kaq të turpshme. E pashë për detyrë t’ia jepja këtë lajm sa më shpejt kushërirës sime, që ajo dhe adhuruesi i saj fisnik ta dinë ç’po bëjnë, dhe të mos nxitojnë në një martesë që s’është bekuar si duhet.“ Zoti Kollins, për më tepër, shton: „Jam vërtet i gëzuar që puna e trishtë e kushërirës sime Lidia u mbulua kaq mirë, dhe më shqetëson vetëm që bashkëjetesa e tyre para martesës u mor vesh kaq gjerësisht. Megjithatë, s’duhet t’i lë pas dore detyrat e pozitës sime, apo të heq dorë nga shprehja e habisë sime kur dëgjova se i pritët çiftin e ri në shtëpinë tuaj sapo u martuan. Ishte një nxitje e vesit; dhe, po të isha unë famullitari i Longbornit, do ta kisha kundërshtuar me forcë. Sigurisht duhet t’i falni si i krishterë, por kurrë mos i lejoni t’ju dalin para syve, as mos lejoni t’u përmenden emrat në praninë tuaj.“ Kjo është ideja e tij për faljen e krishterë! Pjesa tjetër e letrës është vetëm për gjendjen e Sharlotës së tij të dashur, dhe për pritjen e tij për një degë të re ulliri.¹ Por, Lizi, dukesh sikur s’po kënaqesh. S’do të bëhesh nazike, shpresoj, e të shtiresh si e fyer nga një thashethem i kotë. Për çfarë jetojmë, veçse për t’u bërë gazi i fqinjëve dhe për të qeshur me ta nga ana jonë?

— Oh, — thirri Elizabeta, — jam jashtëzakonisht e argëtuar. Por është kaq e çuditshme!

— Po, kjo është ajo që e bën argëtuese. Po të kishin zgjedhur ndonjë burrë tjetër, s’do të kishte qenë asgjë; por indiferenca e plotë e tij dhe mospëlqimi i theksuar i yti e bëjnë kaq mrekullisht absurde! Sado që e urrej shkrimin, s’do të hiqja dorë nga letërkëmbimi i zotit Kollins për asgjë në botë. Madje, kur lexoj një letër të tij, s’mund të mos i jap përparësi ndaj Uikamit, sado që e çmoj paturpësinë e dyfytyrësinë e dhëndrit tim. Dhe, të lutem, Lizi, ç’tha ledi Katerina për këtë fjalë? Erdhi për të të mohuar pëlqimin?

Kësaj pyetjeje e bija iu përgjigj vetëm me një të qeshur; dhe, meqë ishte bërë pa dyshimin më të vogël, s’u shqetësua që ai e përsëriti. Elizabeta s’kishte qenë kurrë më e hutuar se si t’i bënte ndjenjat e saj të dukeshin ato që s’ishin. Duhej të qeshte kur do të kishte preferuar të qante. Babai e kishte poshtëruar në mënyrën më mizore me ato që kishte thënë për indiferencën e zotit Darsi; dhe s’mund të bënte gjë tjetër veçse të habitej me një mungesë të tillë mprehtësie, ose të kishte frikë se mos, ndoshta, në vend që ai të shihte tepër pak, ajo kishte përfytyruar tepër shumë.

Shënime

1. Jehonë e Psalmit 128 të Biblës: „bijtë e tu si filiza ulliri rreth tryezës sate“. Me gjuhën e tij të fryrë kishtare, zoti Kollins njofton se Sharlota pret fëmijë. ↩︎